Bloedluis is de meest voorkomende parasiet bij kippen. Elke kippenliefhebber kan er wel over meepraten. Bestrijding van de bloedluizen vergt het nodige doorzettingsvermogen. Er zijn verschillende manieren om deze vervelende rode bloedmijten uit het hok te krijgen. De kracht van de aanpak zit ‘m in de herhaling. Zie je even geen bloedluis? Denk dan niet dat je ervan af bent. Ze zijn namelijk zo weer terug.

Bloedluizen hebben geen speciale voorkeur voor grote stallen met veel kippen, hoewel ze daar het meeste voedsel vinden. Maar ook bij de kleinschalige houders komen ze voor, als deze tenminste een hok hebben waar de kippen ’s nachts op stok gaan. Want deze parasieten hebben een plek nodig waar ze overdag kunnen wegkruipen en ’s nachts kunnen toeslaan.

Kenmerken van de bloedluis

Voor een beter begrip van de bloedluis (Dermansyssus gallinae), ook wel bloedmijt of vogelmijt genoemd, is het goed te weten dat we hier te maken hebben met een 1 millimeter kleine parasiet:

• die zich in korte tijd explosief kan voortplanten (een nieuwe generatie ontwikkelt zich in 7 dagen),
• die zich overdag schuil houdt in naden en kieren van het hok,
• die ’s nachts tevoorschijn komt en zich voedt met het bloed van kippen en andere vogels,
• die wel tien maanden kan overleven in een leeg dierenverblijf,
• die zich ook kan voeden met bloed van zoogdieren,
• maar die bloed van vogels nodig heeft om zich te kunnen voortplanten
• die ziektes kan overbrengen.

Bloedarmoede

Een besmetting met bloedluis kan bij kippen en ander gevogelte bloedarmoede veroorzaken. Bovendien kunnen de bloedluizen salmonella overbrengen. Vogelmijten kunnen ook drager zijn van de bacterie Pasteurella multocida die pasteurellose (vogelcholera) veroorzaakt. Ook is de bacterie E. Rhusiopathiae aangetoond die vlekziekte veroorzaakt die bij de mens huidontstekingen geeft en bij kippen naast huidproblemen zeer hoge uitval tot gevolg kan hebben. Tevens is het virus dat vogelpokken veroorzaakt, overdraagbaar via de bloedluizen.

Onder optimale omstandigheden produceren volwassen mijten acht eieren per dag. Na 2 tot 3 dagen zijn deze eieren larven. De larven leven 1 tot 2 dagen waarna ze verpoppen tot protonimph. Dit zijn de kleine witte luisjes die voor het eerst bloed gaan zuigen bij de vogels. Zij verpoppen tot deutonimph en later tot volwassen vogelmijt.

De optimale temperatuur voor een mijt is 25ºC–37ºC, de optimale temperatuur voor larvale ontwikkeling is 25ºC. Mijten produceren eieren tussen 5ºC en 45ºC, De meeste eieren produceren ze bij 20ºC en 70% relatieve vochtigheid.
Belangrijk kenmerk van de bloedluis is dat deze mijten erg hardnekkig zijn en lastig te bestrijden. Wie denkt een uitbraak onder controle te hebben ziet ze, zodra de omstandigheden weer goed zijn, direct weer. Dit alles vergt een speciale aanpak met nadruk op preventie en het geregeld herhalen van maatregelen.

Bloedluis is niet alleen schadelijk voor kippen en ander pluimvee, de kleine mijten kunnen ook bij mensen huidirritaties veroorzaken en in zeldzame gevallen hebben ze ook al ziektes overgebracht. Onderzoekers hebben aangetoond dat bloedluizen, als ze in contact komen met het bloed van de mens, ziektes kunnen overdragen zoals pasteurellose, ziekte van Lyme en Q-koorts. Ook kunnen ze vogelgriep verspreiden.

Preventie toverwoord bij bloedluis

De meeste parasieten hebben een voorkeur voor de zomer. De winter is een goed tijdstip voor het treffen van maatregelen. Dat geldt zeker voor bloedluis. Preventie is het toverwoord in de strijd tegen bloedluis. Daarbij gaat het vooral om de constructie van het kippenhok.

Omdat bloedluizen zich overdag schuil houden in kieren en naden (ze hebben een hekel aan licht), is het van groot belang alles goed dicht te smeren. Kijk ook naar de zitstokken. Zijn die aan de wand bevestigd, maak ze dan los, zaag er een stukje vanaf en zet ze weer vast met behulp van een hoekijzer, zodanig dat  het licht erbij kan. Of maak gebruik van zogeheten ‘’antibloedluis-zitstok-houders’’ of van de zogeheten bloedluisbadjes. Bevestig deze op de zitstokken en plaats daar op nieuwe zitstokken. Een andere methode is het ophangen van de zitstokken aan een stevig ijzerdraad, zodat de bloedluizen als het donker is, niet langs de wanden naar de zitstokken kunnen kruipen.

Effectieve voorzorgsmaatregel is ook het aanbrengen van een vettige substantie (olie of vaseline) op plekken die de bloedluizen moeten passeren om de kippen te bereiken. Haal eventueel de zitstokken van de wand en maak een constructie met horizontale stokken die rusten op een frame waarvan de verticale delen worden geplaatst in badjes gevuld met olie. Dek het blikje af zodat er geen vuil in kan komen.

Legnesten
Zijn de legnesten niet uitneembaar? Dan is er ook werk aan de winkel. Uitneembare legnesten kunnen geregeld worden gecontroleerd en gemakkelijk worden schoongemaakt en behandeld tegen bloedluis. Er zijn tal van middeltjes op de markt. (Zie artikel Bestrijding van bloedluis). Handig zijn de uitneembare legnesten van kunststof. Deze hebben als groot voordeel dat ze gemakkelijk zijn schoon te maken en geen kieren bevatten waarin de bloedluizen zich kunnen verstoppen.

Bloedluistest
Er is een simpele methode om de besmetting in het hok te meten: een opgerold stukje golfkarton, in een kunststof pijpje. Rick van Emous, onderzoeker pluimveehouderij ASG Wageningen heeft het bedacht. Bloedluizen verstoppen zich er graag in, is zijn ervaring. Een buisje blijkt al gauw duizend tot tweeduizend stuks te bevatten.

Mijten worden aangetrokken door warmtebronnen
Het lijkt erop dat vogelmijten in eerste instantie aangetrokken worden door warmtebronnen. Bij aankomst op de gastheer (kip of vogel) herkent de luis of hij goed zit door de specifieke huidvetten. Dit zou een mogelijkheid zijn om luizen naar een plek te lokken. Beter is het om gebruik te maken van zogenaamde (sex)feromonen. Dit zijn stoffen voor het lokken van een partner. Het is echter een erg dure en tijdrovende klus om het juiste feromoon te ontwikkelen en dit valt op korte termijn dan ook niet te verwachten. Maar als dit Ei van Columbus beschikbaar komt, is het waarschijnlijk een klein kunstje om de mijten naar een “mijtenlokdoosje” te lokken, waar ze een kopje kleiner gemaakt kunnen worden.

Tips kippenhouders:
Wat heel goed helpt is witkalk (Welkoop). Poeder aanmaken met water en hiermee de muren, het plafond, de nestkasten en de zitstok in-kwasten. Ook de mooie luizenbakjes kun je ermee vullen. Kalk onttrekt vocht en hier kunnen de bloedluizen niet tegen. Wel blijven controleren en zo nodig opnieuw kalk aanbrengen.
Wat ook goed schijnt te werken is lavameel. Dit is een heel fijn gemalen vulkanisch gesteente. Het wordt verkocht in zakken van 20 kilo en wordt voornamelijk gebruikt als biologische meststof. Het heeft de handige bijwerking dat het bij insecten in de tracheeën, de ademhalingsbuisjes, gaat zitten. Wekelijks, bij het schoonmaken van het kippenhok, strooi ik wat lavameel losjes in alle hoeken, rond de voederbak en het legnest, op de zitstokken en op de bodem van het legnest. Het is opvallend dat het lavameel, omdat het zo fijnpoederig is, de neiging heeft in alle spleten en kieren te kruipen. Dit is niet bepaald fijn voor de bloedluis, die juist graag in die verborgen plekken zit. Bij het schoonmaken blijft een deel van het oude lavameel achter in hoeken en spleten van het hok, waardoor het in feite zuinig in het gebruik is. Het wekelijks verwijderde lavameel kan met de rest van het kippenstrooisel op de composthoop. Aangezien lavameel gewoonlijk als meststof wordt verkocht, is het zelfs een verrijking van de composthoop. Lavameel heeft nog een voordeel: het kost zo’n €1,20 per kg en is dus aanzienlijk goedkoper dan bijvoorbeeld diatomeeënaarde. Voorkom wel dat het lavameel vochtig wordt.

Bestrijding van bloedluis

Lang is bloedluis vooral bestreden met chemische middelen. De meeste middelen zijn inmiddels verboden. Toch is de wanhoop bij kippenhouders soms zo groot dat er naar gif wordt gegrepen. Denk nog maar even terug aan het drama met het illegale middel fipronil. Miljoenen kippen zijn destijds gedood, omdat de pluimveehouders hun eieren niet meer kwijt konden.

Toegelaten middelen

Wil je weten of een bepaald middel is toegestaan? Kijk dan of er een registratie is voor gebruik in Nederland en/of de Europese Unie bij pluimvee. Het registratienummer is o.a. te vinden op de verpakking. Je kunt ook zoeken op de website van het College Beoordeling Geneesmiddelen. De in Europa toegelaten diergeneesmiddelen zijn te vinden in de databank van de European Medicine Agency (EMA). Je kunt zoeken op Dermanyssus AND gallinae AND chicken. Toegestane acariciden tegen vogelmijt zijn te vinden in de toelatingendatabank van het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). De biociden die in Europa zijn toegelaten, zijn te vinden in de databank van de European Chemical Agency.

Los van het feit dat niet toegelaten middelen verboden zijn, is er nog een nadeel aan een simpele bestrijding.  De mijten keren na verloop van tijd in alle hevigheid weer terug. Daarom verdient een aanpak waarmee je de bloedluizen onder controle kunt houden, de voorkeur.

Ga bij een uitbraak van bloedluis grondig te werk:

• Verwijder alle kippen uit het kippenhok en zet ze apart in een tijdelijk kippenverblijf. Wie de kippen overdag los heeft lopen, hoeft dat uiteraard niet te doen.
• Maak het hok grondig schoon. Verwijder alle mestresten en andere ongeregeldheden, demonteer de zitstokken, haal de legnesten eruit en zet er de hoge drukspuit op.
• Maak een nieuwe constructie voor de zitstokken: zorg ervoor dat ze geen contact maken met de wand of plaats nieuwe stokken die rusten op de oude, en gebruik voor de bevestigingspunten badjes met olie (zie artikel Bloedluizen verdrinken in plastic bakjes).
• Breng een preventief middel aan.
• Verhit alle kieren en naden, zitstokken en legnesten vervolgens met een stoomreiniger (handzame modellen zijn voor een paar tientjes te koop).

Hulpmiddelen

Ter ondersteuning van een grondige aanpak, kunnen uiteraard wel hulpmiddelen worden ingezet, zoals middelen met siliciumdioxide. Deze stof onttrekt vet en vocht aan de mijt, waardoor de parasieten verdrogen. Inademing moet worden vermeden. De behandeling moet maandelijks worden herhaald. Ook vormen opgedroogde parasieten op zich weer een schuilplaats voor nieuwe bloedluis. Dus schoonmaken blijft ook in dit geval het devies.

Ook zijn er supplementen voor door het voer en het drinkwater op basis van kruiden. Dit zorgt ervoor dat het bloed van de kippen onverteerbaar is voor bloedluis. Bloedluis kan hierdoor het bloed niet omzetten in nieuwe eitjes. Zo wordt de cyclus doorbroken.

Datzelfde geldt voor het middel diatomeeënaarde. Een biologisch middel met een sterk absorberend vermogen. Het is gebaseerd op amorfe silica, werkt snel en is niet giftig. Inademing moet wel worden vermeden. Er is een speciale stof aan toegevoegd voor een hechting aan de te behandelen oppervlakten. Doordat de bloedluizen door het middel heen lopen, drogen ze uit en sterven ze. Bij grote overlast moet ook met dit middel de behandeling na drie weken worden herhaald.

Roofmijten

Ander natuurlijk middel in de strijd tegen bloedluis is de roofmijt. Deze zogeheten Dutchy’s (merknaam van Refona) doen vooral hun werk bij temperaturen tussen de 15 en 25 graden. Temperaturen onder nul overleven ze niet. Wie voor deze bestrijdingsmethode kiest moet dus nog even wachten totdat het weer wat warmer wordt en de winterperiode vooral benutten voor preventieve maatregelen. Een betrekkelijk nieuw middel, met als werkzaam bestanddeel Spinosad, is een derivaat van een natuurlijk voorkomende bodembacterie, de zogenaamde Saccharopolyspora spinosa. Het werkt in op het zenuwstelsel van de boedluis. Dit middel is minder giftig dan andere insecticiden, minder slecht voor het milieu en het kan worden toegepast terwijl de kippen in het hok zitten. Het middel heeft een werkingsduur van ongeveer twaalf weken.

Tabaksstelen
Sommigen adviseren tabaksstelen. Tabakstelen zijn in de handel te verkrijgen. Ze zitten ingepakt in dozen van 1,5 Kg.Worden in steeltjes geknipt van ongeveer 3cm. Ze kunnen wellicht voorkomen dat er bloedluizen in het hok komen. Maar als ze er eenmaal zijn, dan is er toch ook een aanpak nodig zoals hierboven omschreven. 

Bloedluisbakjes

Alternatief zijn de zogeheten bloedluisbakjes of oliebadjes. Een goedkope en duurzame oplossing. Ze zijn eenvoudig te monteren onder de zitstokken. Als de zitstok nog contact maakt met een wand, werken de oliebadjes niet. De luizen moeten alleen via het oliebadje bij de kippen kunnen komen. 

Hitte

Bloedluizen gaan dood als ze minimaal gedurende 48 uur worden bloot gesteld aan temperaturen boven de 45 graden. Ook de eitjes overleven deze hitte niet.