Dierenwelzijn

Het welzijn van dieren is toe aan een nieuwe definitie en een nieuwe wijze van beoordelen, waarbij het dier centraal staat. Welzijn is meer dan wat de mens verstaat onder de afwezigheid van dorst, honger (1), ongemak (2), pijn en ziekte (3), angst en stress (4), en de vrijheid om normaal gedrag (5) te vertonen.

Deze zogeheten ”vijf vrijheden van Brambell” hebben hun beste tijd gehad. Ook al waren deze vrijheden wettelijk vastgelegd, ze garandeerden onvoldoende dat dieren in hun waarde worden gelaten en zichzelf kunnen zijn, dat vanuit het dier wordt bekeken waaraan het behoefte heeft.

In 2021 is een poging gedaan om de Wet Dieren te veranderen: de wijze waarop dieren worden gehouden mocht niet langer gelden als excuus (”redelijk doel”) voor het benadelen van hun welzijn. De wijze van houden zou moeten worden aangepast aan het dier, in plaats van dat het dier wordt aangepast aan de wijze van houden. Een wetswijziging van die strekking werd geëlimineerd, mede door toedoen van de lobby van de vee-industrie.

Dierwaardige veehouderij

De verandering in opvattingen over wat dierenwelzijn inhoudt, gaat echter gewoon door. Dit dossier geeft ruimte aan nieuwe inzichten. Zoals die van de Raad voor Dierenaangelegenheden. Op basis van de vijf domeinen van David J. Mellor kwam de Raad in 2021 tot een zienswijze over dierwaardige veehouderij. In het verlengde daarvan is door een groep vooraanstaande wetenschappers een zogeheten dierinhoudelijke toets ontwikkeld, met kenmerken van een dierwaardige veehouderij. Op dit blog vind je een kritische beschouwing van het begrip dierwaardigheid: Naar een dierwaardige samenleving is gratis te downloaden.

Het vijf domeinenmodel van David Mellor is geregeld geactualiseerd. Het begrip natuurlijk gedrag raakt steeds meer op de achtergrond. Wat nog wel telt zijn voeding, fysieke omgeving en gezondheid. Die aspecten moeten in orde zijn, zodanig dat het dier zich op zijn of haar manier kan handhaven. Daarnaast introduceert Mellor het begrip gedragsinteracties. Uit dit alles vloeit een mentale toestand voort, bestaande uit een breed scala aan emoties, negatief en positief. De welzijnstoestand wordt bepaald door de mate waarin positieve emoties zich voordoen. Hoe beoordeel je nu of het goed is? Australische wetenschappers werken aan een welzijnsbeoordelingsapp, de Mellorater.

Positief dierenwelzijn

Een internationale groep van wetenschappers heeft begin 2025 een definitie gepubliceerd van positief dierenwelzijn. Het welzijn van dieren wordt in de definitie niet alleen bepaald door de afwezigheid van pijn, ander ongemak en negatieve ervaringen. Positieve ervaringen zijn onmisbaar. Dierenwelzijn is een toestand waarin een dier een goed en gelukkig leven kan leiden en zich kan ontwikkelen (”floreren”).

”Positief dierenwelzijn kan worden gedefinieerd als toestand waarin het dier floreert door de ervaring van overwegend positieve mentale toestanden en de ontwikkeling van competentie en veerkracht. Positief dierenwelzijn gaat verder dan het verzekeren van een goede fysieke gezondheid en het voorkomen en verlichten van lijden. Het omvat dieren die positieve mentale toestanden ervaren als gevolg van belonende ervaringen, inclusief het hebben van keuzes en kansen om actief doelen na te streven en gewenste resultaten te bereiken.”

De definitie van positief dierenwelzijn is gepubliceerd in Biology Letters. Ethologen, evolutiebiologen, sociale wetenschappers en filosofen, onder wie Laura Webb van Wageningen Universiteit, werkten eraan mee. Webb is naast onderzoeker in Wageningen tevens vice-voorzitter van het Europese onderzoeksnetwerk LIFTing Farm Animal Lives. Daaraan zijn driehonderd wetenschappers uit 44 landen verbonden.

Nieuwe praktijken

Minstens zo belangrijk zijn de nieuwe praktijken, waarin het dier uitgangspunt is. Ook die komen in dit dossier aan bod. Evenals het spanningsveld tussen dierenwelzijn en diergezondheid, de (on)mogelijkheid om dierenwelzijn te meten en de gevolgen van fokkerij voor het welzijn van dieren.

Verstoring van ecosystemen

Maar belangrijker dan dit alles zijn misschien nog wel de ernstige verstoringen van ecosystemen, de klimaatverandering, de biodiversiteitscrisis, de zware verontreinigingen van bodem en water. De omstandigheden waaronder we in ons land dieren houden zijn van grote invloed op het welzijn en de gezondheid van mens en dier en kunnen bepalend worden voor de vraag wat waar wel en niet kan. Hoewel veel beleid is gericht op symptoombestrijding, blijkt dat het goed is om het welzijn van dieren daarbij als uitgangspunt te nemen. ”Een landbouwsysteem dat niet goed is voor dieren, is uiteindelijk ook niet goed voor mens en milieu. Daarom is het tijd dat we het dier weer centraal zetten in onze keuzes over de toekomst van de veehouderij”, aldus Arjan Stegeman, hoogleraar gezondheid landbouwhuisdieren aan de Universiteit Utrecht (UU).