De uitbraak van vogelgriep die in het tweede decennium van deze eeuw in de VS bij talrijke diersoorten om zich heen grijpt, is van een niet eerder vertoonde omvang. De autoriteiten slaagden er lange tijd niet in het hoogpathogene virus H5N1 onder controle te krijgen, ondanks het miljard aan dollars dat de regering Trump beschikbaar stelde. Het geld was vooral bedoeld om de economische gevolgen van de crisis in de pluimvee-industrie te verzachten en te helpen het virus buiten de deur te houden. Iets wat maar ten dele is geslaagd. In vier jaar tijd zijn 196 miljoen kippen, kalkoenen en eenden slachtoffer geworden van uitbraken en de uitbraken gaan, weliswaar in iets minder hevige mate, gewoon door.

Na een periode van rust in de zomer van 2025, signaleert de Scientific American: ”Birdflu is back again”. Ook in 2026 doen zich nog geregeld uitbraken voor bij pluimveebedrijven. In januari waren er 16 nieuwe uitbraken, waarvan twee op zeer grote bedrijven: 1,3 miljoen en 1,5 miljoen leghennen. Op 13 april 2026 was er een officiële melding van 5 besmettingen bij melkvee in Idaho. Eind maart 2026 verscheen er een uitgebreid overzichtsartikel op de website van Science, over de verspreiding van het virus en de beschikbaarheid van vaccins. Eerder was er al het bericht in de NYT dat het virus zich kan verspreiden via lucht en (afval)water. De inzichten nemen toe, maar het virus laat zich niet stoppen.

Unieke sprong

H5N1 heeft in 2024 in de VS een unieke sprong gemaakt naar melkvee. Het totaal aantal besmette melkveebedrijven is sinds maart 2024 gestegen naar 1093 (stand 16/04/2026), in 19 staten. In de staat California heeft zich sinds augustus 2024 een enorme piek voorgedaan met 773 besmette bedrijven. Medio 2025 lijkt het ergste voorbij. Er komen berichten over een stijgende melkproductie. Het aantal koeien neemt na een gestage daling weer toe en ook de melkgift per koe. Maar de officiële besmettingscijfers worden – sinds Trump aan de macht is – niet vertrouwd.

---

De EFSA heeft in mei 2025 een rapport gepubliceerd over het risico van het HPAI-virus H5N1, Euraziatische gans/Guangdong clade 2.3.4.4b, genotype B3.13. Gaat ook over mogelijk verspreidingsroutes naar Europa. Op 16 december 2025 verscheen een rapport over wat de gevolgen zouden zijn als het virus melkvee in de EU bereikt. Dat is inmiddels geen theorie meer, in januari 2026 werd bekend dat melkvee in Friesland besmet was geraakt.

---

Aan een catastrofe ontsnapt?

Hoewel het gevaar in de VS zeker nog niet is geweken, heeft het er vooralsnog alle schijn van dat de bevolking van de VS aan een catastrofe is ontsnapt. In het tijdschrift Science meldden onderzoekers in december 2024 dat het vogelgriepvirus dat huishoudt onder koeien, is gemuteerd. Het hecht zich daardoor beter aan cellen die bij mensen voorkomen in de bovenste luchtwegen. Na een jaar vol uitbraken stellen wetenschappers vast: aanhoudende verspreiding van H5N1 HPAI binnen melkvee verhoogt het risico op infectie en de daaropvolgende verspreiding van het virus naar mensen en andere gastheerpopulaties. (Science, 25 april 2025)

Op de website van Nature verscheen op 16 januari 2026 een artikel van een reeks wetenschappers over de aanpassing van het virus in koeien, waardoor het zich beter kan vermenigvuldigen in deze diersoort en het gevaar van een besmetting bij mensen blijft bestaan.

Al eerder was gebleken dat bij een ernstig zieke patiënt in Louisiana die het virus had opgelopen door contact met besmet pluimvee, zich een mutatie had voorgedaan, hoogstwaarschijnlijk direct na infectie met het H5N1 clade 2.3.4.4b type D1.1. Dit type circuleerde ook onder melkvee in Nevada.

In december 2025 verscheen een opmerkelijk onderzoek van de universiteit van Iowa. De melkklieren van productiedieren zoals schapen, geiten, runderen en alpaca’s, maar ook van varkens en mensen, bevatten dezelfde sialinezuurresiduen waaraan het virus dat in de VS circuleert zich bij melkvee kon hechten. Nader onderzoek is nodig.

Na acht maanden een omvangrijk testprogramma

Maandenlang heeft het virus in 2024 zijn gang kunnen gaan. Pas begin december van dat jaar – acht maanden na de eerste uitbraken – komt het Amerikaanse landbouwministerie met een landelijk testprogramma voor nader onderzoek naar rauwe (ongepasteuriseerde) melkmonsters. Veehouders moeten daaraan meewerken.

Het programma heeft niet alleen als doel om meer te weten te komen over de aanwezigheid van virus en te adviseren over preventieve maatregelen, maar ook om staten waar geen virus meer wordt aangetroffen H5N1-vrij te kunnen verklaren. Dat zal niet eenvoudig zijn. Er zijn verschillende virusstammen aangetroffen, waaronder het hierboven genoemde H5N1 type D1.1. Ook is er in de staat Arizona in de melk een nieuwe introductie van H5N1-virus aangetroffen, rechtstreeks afkomstig van wilde vogels.

Meerdere diersoorten

Het virus heeft zich inmiddels verspreid onder meerdere diersoorten. Het gaat al sinds 2022 rond onder pluimvee en dat zorgt voor, wat virologen noemen, een hoge virusdruk. Het virus verspreidt zich sinds 2024 van koe naar koe, naar kat, naar kip, naar mens, naar varken, naar wilde vogels.

Eind oktober 2024 is voor het eerst H5N1 aangetroffen bij een varken in Oregon. Het varken bevond zich op een hobbyboerderij, waar pluimvee besmet was geraakt met H5N1. In januari 2025 komen er berichten dat er zich op een commerciële eendenboerderij in California een mix heeft voorgedaan van H5N1 en H5N9. In maart 2025 komen de eerste berichten over een besmetting met H7N9 bij een pluimveebedrijf in Mississippi.

Besmettingen doen zich voor bij mensen die werken met koeien en assisteren bij het doden van pluimvee. Hun aantal neemt toe. Het Amerikaanse CDC spreekt inmiddels van een matig tot hoog risico. Ook doen zich besmettingen voor bij mensen die niet direct konden worden herleid tot contact met besmette dieren. Begin januari 2025 overleed de eerste Amerikaanse patiënt (met onderliggend lijden) aan een infectie met vogelgriep.

Het virus is aangetroffen bij katten, die er ernstig ziek van zijn geworden/aan dood zijn gegaan. Vermoedelijk hadden zij gedronken van rauwe melk of gegeten van besmet vlees. Begin maart 2025 is er een partij kattenvoer teruggeroepen omdat het besmet was met vogelgriep. Het rundvlees lijkt vooralsnog veilig. De consument heeft wel adviezen gekregen over de bereiding ervan. Zo moeten hamburgers tot minimaal 74 graden Celsius worden verhit.

”Bestrijding tot dusver mislukt”

De Amerikaanse viroloog Rick Bright zei in oktober 2024 naar aanleiding van talrijke besmettingen op melkveebedrijven in California in de Los Angeles Times dat de bestrijding van het virus tot dan toe was mislukt. Circa 10-15% van de besmette koeien in deze staat hebben de virusgolf niet overleefd. Dode dieren werden langs de kant van de weg gelegd. In die staat is ook op veel plaatsen H5N1-virus in het rioolwater aangetroffen.

Melkveehouders in de meeste staten waren, onder het motto ”Don’t test, don’t tell”, lange tijd terughoudend met het testen van vee, van zichzelf en van hun medewerkers. De situatie doet sterk denken aan wat we in Nederland hebben meegemaakt met de Q-koortsuitbraak in 2007. Toen lieten noodzakelijke maatregelen lang op zich wachten. Het belang van de volksgezondheid was ondergeschikt aan het belang van de veehouderij. Nog altijd tellen in ons land economische belangen zwaarder, zoals blijkt uit de moeizame totstandkoming van een vaccinatiecampagne tegen vogelgriep bij pluimvee.

Roep om vaccinatie

In de VS daarentegen begint de nood nu wel erg hoog te worden. Het virus blijkt bij besmette koeien inmiddels te leiden tot 10-15% sterfte. Al in september 2024 pleiten de grootste eier-, kalkoen- en zuivelorganisaties voor vaccinatie. Sinds 2022 zijn in de Verenigde Staten zo’n 175 miljoen kippen, kalkoenen en andere vogels gedood.

In februari 2025 komen de eerste berichten uit de VS dat vaccinatie van pluimvee onder voorwaarden is toegestaan. Vaccinproducent Zoetis heeft een licentie gekregen. Tegelijkertijd zijn er signalen dat de pluimveehouders vaccinatie tegenhouden vanwege handelsbelangen. Volgens Newsweek heerst er angst ​​dat vaccinatie de exportmarkt voor pluimvee, goed voor bijna 6 miljard dollar, zou kunnen verwoesten. Maar de berichten over een vaccinatieplan houden aan.
De ontwikkeling van een mRNA-vaccin ter bescherming van mensen ligt vrijwel stil, sinds antivaxer minister Robert Kennedy besloot erop de bezuinigen.

Gesleep met vee

De uitbraak van vogelgriep in de VS confronteert het publiek aan de andere kant van de oceaan met de kwetsbaarheid van de melkvee-industrie. Berichten in de media laten zien hoe risicovol de concentratie van grote aantallen dieren en het gesleep met vee kan zijn voor de volksgezondheid. Het virus komt via de melk angstwekkend dicht bij de mens. Wetenschappers houden rekening met meerdere mutaties. “Ik denk dat het alle kanten op kan”, zei Caitlin Rivers, epidemioloog bij het Johns Hopkins Center for Health Security op 5 december 2024 in Science. Een nieuwe variant die is opgedoken bij vogels, baart grote zorgen.

Tot de consument dringt door dat er iets aan de hand is in hun voedselsysteem

Hoe groot het gevaar kan zijn, blijkt uit het volgende: in de rauwe melk van besmette koeien werden in 2024 enorme hoeveelheden virus aangetroffen. Ook in één op de vijf monsters van melk in de supermarkt in 38 staten zaten virusdeeltjes. Als je besmette melk uit de supermarkt drinkt, word je niet ziek omdat deze gepasteuriseerd is. Maar rauwe melk van besmette koeien blijkt wel te zijn geleverd aan supermarkten in de staat California. De melk is teruggeroepen. Onbekend is hoeveel mensen en andere zoogdieren van de melk hebben gedronken. Ander gevolg: schaarste aan eieren leidde tot flinke prijsstijgingen met wel 37%.

Zo dringt steeds meer tot de consument door dat er wel iets aan de hand is in hun voedselsysteem.
.
>> Lees meer Koeienvirus H5N1 aangetroffen bij pluimvee
Dierenwelzijn, diergezondheid en vogelgriep

Berichten en artikelen op dit blog worden indien nodig geregeld bijgewerkt