Dat het publiek Limousin runderen maar beter kan mijden, zeker als ze kalveren hebben, is al geruime tijd bekend. Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten hebben om die reden al in 2006 een protocol opgesteld om Limousins niet meer in te zetten in open gestelde terreinen.

Dat is nu toch is gebeurd in het Limburgse Spaubeek, waar een wandelaar slachtoffer werd van een kudde Limousins, zou reden moeten zijn voor nader onderzoek. Mogelijk is er enige vorm van nalatigheid in het spel. Het OM heeft volgens de media echter te kennen gegeven dat het niet om een strafbaar feit gaat.

De Limousin-runderen zijn eigendom van een boer (houder van vleesvee) uit de buurt. Zijn koeien grazen op een weiland aan het onlangs open gestelde Vrouwenbosschervoetpad. Daar was rechtstreeks contact mogelijk. Het pad is nu door de gemeente Beek afgesloten.

Niet alleen de stieren, maar ook de koeien van het Limousin-ras staan bekend als dieren waarvoor de mens op zijn hoede moet zijn. Zeker als ze kalveren bij zich hebben. ”Een aantal incidenten heeft geleerd dat dit ras af en toe agressief gedrag kan vertonen”, aldus het rapport Grote grazers, aanvaardbare risico’s van Van den Herik & Verkaart uit 2017.

In andere landen doen zich geregeld incidenten voor tussen loslopende koeien en mensen. De Franse dierenarts Paul Libmann weigert te spreken over agressieve koeien. ”Deze daden zijn het werk van individuen die zich aangevallen voelden, vanuit hun oogpunt”, zegt hij in L’Indépendant. ”Het is essentieel om ons gedrag aan te passen aan de reacties die we bij deze dieren kunnen veroorzaken. Het is aan ons om ons aan hun regels te houden, en niet andersom. Respecteer afstanden (vooral als je vergezeld wordt door een hond, zelfs aangelijnd), beweeg langzaam, vermijd gebaren, spreken en natuurlijk schreeuwen. De gouden regel is kalmte, een discrete benadering. In één woord: respect.”

De met met gouden medailles gelauwerde dressuuricoon Charlotte Dujardin heeft met een reeks zweepslagen de paardensport knock out geslagen. Twee dagen voor het begin van de Olympische Spelen in Parijs zijn beelden openbaar gemaakt van een training. De beelden laten zien dar Dujardin een paard met geweld forceert om de benen meer omhoog te bewegen.

De beelden zijn vernietigend. Niet alleen dondert de drievoudig Olympisch kampioene van haar voetstuk, door haar optreden brengt ze de paardensport ernstig in diskrediet. Dujardin slaat een paard – bereden door een van haar pupillen – binnen een minuut 24 keer met een zweep op de benen. De beelden zijn enige tijd geleden in haar eigen stal gemaakt.

Beelden in bezit van Nederlandse advocaat

De video is door een tot nu toe onbekend persoon aan de Nederlandse advocaat Stephan Wensing beschikbaar gesteld. De internationale paardensportorganisatie FEI heeft Dujardin in eerste instantie geschorst voor een periode van zes maanden en dus ook voor deelname aan de Spelen. De Britse Sun Sport en Good Morning Britain hebben de beelden op 24 juli gepubliceerd.

Het is niet voor het eerst dat ernstige misstanden in de paardensport de wereld schokken. De zweepslagen van Dujardin zouden wel eens het begin van een definitieve knock out kunnen zijn van de wijze waarop paarden onder het mom van sport en liefde voor dieren stelselmatig worden mishandeld.

Update 5 december 2024: De FEI heeft Dujardin voor een jaar geschorst en een boete van 10.000 euro opgelegd.

Verklaring Isabell Werth

De Duitse amazone Isabell Werth, die eerder in opspraak kwam, voelde de bui kennelijk hangen. Zij kwam eerder dit jaar – op 18 februari – in een verklaring op social media met de volgende smeekbede: ”Het is belangrijk voor mij dat we in de toekomst een eerlijke discussie kunnen voeren, die het verschil laat zien tussen slecht rijden en dierenmishandeling. Fouten in het rijden zouden besproken moeten worden – dit is de kern van mijn sport en de voorwaarde voor de verbetering van paard en ruiter. Maar alsjeblieft, het moet feitelijk, objectief en eerlijk zijn.”

Klik hier voor meer info over het welzijn en het natuurlijk gedrag van paarden, over wat wel en niet mag en over de huidige stand van wetenschap. Een vergaand standpunt is inmiddels ingenomen door de Raad voor Dierenaangelegenheden (RDA). Paarden, en ook andere dieren, zouden vrij moeten zijn om te stoppen met een fysieke activiteit of training, aldus de RDA in het advies ”Plezier voor mens en dier” (2023). En: ”Een dier mag alleen blootgesteld worden aan trainingsmethoden en hulpmiddelen die door het dier als neutraal of positief worden ervaren.”

Gele kaart vanwege rollkür

De dierenbeschermingsorganisatie PETA moest eraan te pas komen om de FEI te wijzen op de verboden toepassing van de zogeheten rollkür door de Braziliaanse ruiter Carlos Parro. De man kwam weg met een gele kaart. Hij had de rollkür, ook wel hyperflexie of diepe hoofd-halshouding genoemd, toegepast tijdens een training. De techniek valt volgens de richtlijnen van de FEI onder mishandeling. Volgens PETA had de ruiter gediskwalificeerd moeten worden.

Gediskwalificeerd vanwege bloed in de mond

De Italiaanse ruiter Portale is gediskwalificeerd na zijn dressuurproef. Zijn paard Future had bloed in zijn mond. Het ging volgens dierenartsen niet om een ernstige verwonding. Maar bloed in de mond betekent automatisch uitsluiting van verdere deelname aan het toernooi.

Hitteprotocol

De FEI heeft het hitteprotocol in werking gesteld vanwege temperaturen boven de 28 graden. Er zijn vijf koelstations waar de lichaamstemperatuur van de paarden direct na het verlaten van het wedstrijdterrein naar beneden kan worden gebracht.

Dierenbeschermingsorganisaties *) hebben opnieuw een verzoek om handhaving ingediend om zo te voorkomen dat met Pinksteren weer een haan in een mand achttien meter omhoog wordt gehesen. De haan, zo is de bedoeling, zal daar tot einde Tweede Pinksterdag verblijven. Dit is onderdeel van een jaarlijks terugkerend volksfeest op Schiermonnikoog.

De spanning stijgt op Schier, nu diverse deskundigen het handhavingsverzoek blijken te steunen. Deze deskundigen verklaren dat er sprake is van dierenmishandeling. In dat geval kan de handhavende instantie – de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland – niet lijdzaam toezien. Ook in voorgaande jaren zijn verzoeken om handhaving ingediend, maar daar werd toen geen gehoor aan gegeven.

Bas Rodenburg spreekt zich duidelijk uit

Bas Rodenburg, hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht, betoogt in een schriftelijke verklaring dat het welzijn van de haan wordt benadeeld, ondanks het feit dat de haan de beschikking heeft over water en dat hij met behulp van een camera wordt gevolgd.

”Kippen en hanen zijn sociale dieren. Isolatie van soortgenoten is voor kippen een ernstige stressor. Ter illustratie: als wij als onderzoekers gedragstesten willen doen waarbij kippen langer dan 15 minuten individueel getest worden (in isolatie van soortgenoten) dan moeten wij daarvoor toestemming vragen van de Centrale Commissie Dierproeven (CCD). Daarvoor moeten wij dan beredeneren hoe de welzijnsaantasting opweegt tegen het belang van de proef. Drie dagen sociale isolatie is een hele lange periode, zeker omdat het dier ook geen idee heeft hoelang de situatie nog zal duren (geen controleerbaarheid en voorspelbaarheid). Als het zou gaan om een andere diersoort, bijvoorbeeld een hond, zou dat voor iedereen onacceptabel zijn. Waarom zouden we anders oordelen over een haan?”, aldus Rodenburg.

Welzijn van haan aangetast

Hij voert verder aan dat ook andere ethologische behoeften van de haan, zoals roesten, scharrelen en stofbaden in de mand maar beperkt mogelijk zijn. ”Kortheidshalve sluit ik me wat die aspecten betreft aan bij de verklaring van collega Jeroen van Rooijen. Ik kom tot de conclusie dat het welzijn van de haan van Kallemooi wel degelijk wordt aangetast door het opsluiten in de mand. Met name het sociale isolement van een sociaal dier en de onvoorspelbaarheid van de situatie wegen daarbij voor mij zwaar. Daarmee kun je dus stellen dat er hier sprake is dierenmishandeling omdat in mijn ogen ‘zonder redelijk doel of met overschrijding van hetgeen ter bereiking van zodanig doel toelaatbaar is, bij een dier de gezondheid of het welzijn van het dier wordt benadeeld’”

Vorig jaar hebben Comité Dierennoodhulp en House of Animals aangifte gedaan tegen de Kallemooicommissie die het evenement elk jaar organiseert. Het OM heeft daar toen niets mee gedaan. Genoemde organisaties hebben daarop hun beklag gedaan bij de advocaat-generaal. Deze oordeelde dat het OM te voorbarig is geweest. Er was volgens de advocaat generaal wel degelijk sprake van aantasting van het welzijn van het dier. Het bestaan van een traditie is geen vrijbrief voor het overtreden van de wet (artikel 12 van het wetboek van strafvordering). ”Gedragingen die de betamelijke grens overschrijden dienen dan ook vervolgd te worden of in elk geval nader onderzocht te worden.” Het gerechtshof in Leeuwarden heeft de zaak nu in behandeling.

Update 19 mei 2024: De mand met haan is op 18 mei rond middernacht omhoog gehesen, zo meldt RTV NOF. De handhavende instantie RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland heeft de Kallemooicommissie daarvan kennelijk niet weten te weerhouden.

*) Comité Dierennoodhulp en House of Animals 

De Sectorraad Paarden gaat niet verder met het Keurmerk Paard en Welzijn (KPW). Er is te weinig belangstelling voor. ”Een aantal” hippische bedrijven heeft de afgelopen jaren na welzijnsinspecties het keurmerk ontvangen. ”Zij mogen het bord houden en eventueel ook laten hangen aan de gevel”, aldus de Sectorraad.

Het uit 2014 daterende keurmerk – destijds een initiatief van Bastiaan de Recht, Amber Koppen en Machteld van Dierendonck – blijkt geen succes. In 2017 nam de Sectorraad Paarden de verantwoordelijkheid over. Deze overkoepelende organisatie van maneges en pensionstallen, boerenorganisatie LTO, organisaties van sportpaarden en paardenhandelaren, werd verantwoordelijk voor de keuringen.

Het betekende automatisch dat de lat laag lag. De Sectorraad Paarden geldt nu eenmaal niet als een vooruitstrevende organisatie. De handleiding voor de keuringen (nog altijd te vinden op keurmerkpaardenwelzijn.nl) stelde minimale eisen. Ook stallen met boxen kwamen in aanmerking voor een keurmerk, zo blijkt. Paarden hoefden niet perse fysiek contact met elkaar te kunnen hebben. Twee uur per dag beweging, met een minimum van zestien uur per week, was voldoende.

Heel begrijpelijk dat de animo gering is. Met dergelijke criteria is het nogal gênant om een keurmerkbordje aan de gevel te hangen. Uit een overzicht blijkt dat in 2021 het laatste bordje werd uitgereikt: aan stal Willig in Abcoude. Sindsdien is het keurmerk uit de gratie.

De Sectorraad Paarden zet nu in op het vergroten van kennis over het welzijn van paarden. De raad gaat onder voorzitterschap van oud-landbouwminister Gerda Verburg verder met een eigen ”kennis- en innovatie agenda”. Gesproken wordt over de wetenschap die nieuwe inzichten laat zien. In het artikel Gedrag van paarden lees je hier meer over.

Een ruime meerderheid in de Tweede Kamer wil dat de regering zo snel mogelijk begint met het beëindigen van de bio-industrie. In een motie van Tjeerd de Groot (D66) die daartoe oproept, wordt gesproken over ”uitfaseren”. Dat betekent: langzaam stoppen. Erg expliciet over het hoe en wanneer is de motie niet, maar de strekking is duidelijk.

Door het aannemen van de motie vertolkt de Tweede Kamer het standpunt van een groot deel van de Nederlanders. Een ruime meerderheid is voorstander van het stoppen met de dieronvriendelijke bio-industrie, aldus de motie. Ervoor in de plaats moet een dierwaardige veehouderij komen, ”met als basis het familiebedrijf”.
De motie maakt duidelijk dat er in Nederland geen plaats meer is voor megabedrijven. Deze bedrijven hebben vaak op meerdere plekken in het land stallen staan. Deze stallen, waarin zich duizenden varkens of tienduizenden kippen bevinden, worden veelal vanaf een afstand beheerd. De eigenaar woont elders. Een werknemer checkt als het goed is dagelijks of de dieren genoeg te eten en te drinken hebben en ruimt de kadavers op. In de bio-industrie is alles erop gericht om maximaal te produceren. Er is hierbij amper oog voor dierenwelzijn, zo wordt in de motie gesteld.

Marianne Thieme
Het was oud-Kamerlid Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren (2006-2019) die haar bijdragen aan het debat jarenlang steevast eindigde met: ”En voorts ben ik van mening dat er een einde moet komen aan de bio-industrie”. Nu is het Tjeerd de Groot die deze inmiddels breed gedeelde wens heeft vertaald in een motie. Dat een meerderheid (84 stemmen) voor deze motie stemde mag opmerkelijk heten. Op het moment dat de motie werd aangenomen (6 februari 2024), was er een kabinetsformatie gaande. De meerderheid is te danken aan één van de formerende partijen, de PVV. Deze neemt hiermee hard stelling tegen één van de andere formerende partijen, de BBB.

Update 20 februari 2023
Landbouwminister Piet Adema schijft in een brief aan de Tweede Kamer dat de motie een ondersteuning is van zijn beleid. Hij streeft naar de totstandkoming van een dierwaardige veehouderij. Maar de uitvoering van de motie legt hij op het bordje van het nog te formeren nieuwe kabinet.