We moeten het even over dolfijnen, walrussen en zeeleeuwen hebben. Voor de zoveelste keer is namelijk het Dolfinarium in Harderwijk in opspraak. Daar komt bij dat de Raad voor Dierenaangelegenheden (RDA) onlangs een zienswijze heeft uitgebracht over dierwaardigheid in dierentuinen.

Dit, in combinatie met de campagne ‘’Dolfinariumvrij’’ van de stichting Bite Back Nederland én de bereidheid van het bevoegd gezag om op te treden, zou er wel eens toe kunnen leiden dat er aan de shows met zeezoogdieren na jaren van gebrekkig toezicht en halfzachte maatregelen een einde komt. Net zoals er in 2015 een einde kwam aan shows met wilde dieren in circussen.

LAATSTE NIEUWS: Dit bericht is op 27 mei 2025 herzien na een gerechtelijke uitspraak. Het Dolfinarium hoeft de shows voorlopig niet aan te passen. De dwangsom is geschorst. Over deze uitspraak is een alinea toegevoegd (naar beneden scrollen).

Dolfinarium is een dierentuin

Volgens de wet is het Dolfinarium een dierentuin, dat wil zeggen: “een permanente inrichting waar levende wilde dieren worden gehouden om gedurende ten minste zeven dagen per jaar te worden tentoongesteld aan het publiek.’’ Het Dolfinarium voldoet aan die definitie, ook al heeft dit bedrijf anders dan een dierentuin als Artis, als belangrijkste doel: het publiek vermaken met dieren.
Dat is ook precies de problematische kant van dit Harderwijkse pretpark. Sinds 2016 worden er met enige regelmaat Kamervragen gesteld over het welzijn van de dieren. Sinds 2019 ligt het Dolfinarium onder een vergrootglas. In 2020 zijn er na een advies van een zogeheten visitatiecommissie door toenmalig minister Carola Schouten afspraken gemaakt ter verbetering.

In 2024 bleek dat met die afspraken de hand werd gelicht. Waarna het Dolfinarium van de controlerende instantie Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (RVO) de opdracht kreeg per 11 april 2025 omstreden shows aan te passen.

• Walrussen zouden niet meer mogen schudden met hun lijf (dit onderdeel, het zogeheten ”blubberen”, blijft dankzij een gerechtelijke uitspraak toegestaan);
• Californische zeeleeuwen en walrussen mogen niet meer zwaaien en klappen met hun vinnen;
• dolfijnen mogen een verzorger niet meer voortduwen met de neus;
• een trainer mag niet meer met zijn voeten geklemd om de staart van een dolfijn samen met het dier op rug drijven;
• dolfijnen mogen niet over mensen of objecten heen springen (dit onderdeel blijft dankzij een gerechtelijke uitspraak toegestaan);
• dolfijnen mogen niet op commando op de kant springen.
  
  Verder zijn verboden: bezoekers laten natspuiten door de dieren, dieren hun tong laten uitsteken, dolfijnen boven water geluid laten maken, dolfijnen rechtop laten staan in het water, ze bewegingloos laten drijven en kusjes of knuffels geven.

Boetes

Dit alles is in strijd met de voorschriften van de dierentuinvergunning, want geen natuurlijk gedrag of geen gedrag dat de educatieve boodschap (voor zover aanwezig) ondersteunt. Geeft het Dolfinarium hier geen gehoor aan, dan volgen er boetes van 2000 euro per overtreding met een maximum van 10.000 euro. Daarna kunnen er eventueel verdergaande maatregelen worden opgelegd, zoals een gedeeltelijke sluiting van het park voor het publiek. Het Dolfinarium heeft bezwaar aangetekend tegen het besluit van RVO. Een gerechtelijke procedure ligt in het verschiet. Hét verdienmodel van deze dierentuin dreigt onderuit te worden gehaald.

De voorzieningenrechter van het College van Beroep voor het bedrijfsleven heeft op 26 mei 2025 bepaald dat er voorlopig geen dwangsommen mogen worden opgelegd aan het Dolfinarium. Er moet volgens de rechter beter worden gekeken naar het educatieve programma van het Dolfinarium en de relatie met de dierpresentaties. Deze uitspraak in kort geding staat los van de bezwaarprocedure. Na de zomer wordt een beslissing op dat bezwaar verwacht. Het dolfinarium heeft half augustus 2025 aangekondigd opnieuw naar de rechter te stappen om niet toegelaten showonderdelen toch te kunnen uitvoeren. Het zou volgens het Dolfinarium onder voorwaarden zijn toegestaan om dieren onnatuurlijk gedrag te laten vertonen, mits dat gebeurt voor educatieve doeleinden.

Maar het Dolfinarium staat zwak. Zeker nu de Raad voor Dierenaangelegenheden (RDA) adviseert dierentuinen toekomstbestendig te maken. Wie de zienswijze van de RDA over dierwaardige dierentuinen serieus neemt, moet toegeven dat wat er zich in ‘’het grootste zeezoogdierenpark van Europa’’ afspeelt, heel ver af staat van de wezenskenmerken van dierwaardigheid, Niet alleen hebben de shows weinig tot niets te maken met het natuurlijk gedrag van zeezoogdieren, ook de erkenning van de intrinsieke waarde en respect voor de integriteit van dieren is ver te zoeken. Om nog maar te zwijgen over het ervaren van een positieve emotionele toestand.

Grote kans dat het Dolfinarium het circus achterna gaat: geen shows met wilde dieren meer. Net als overigens in Frankrijk en België. Zo bijzonder is dat dus ook weer niet. Op de website wordt het al min of meer aangekondigd: ‘’Ontmoet jij binnenkort een dolfijn van dichtbij? We zijn momenteel druk bezig met het spoedig plannen van nieuwe programma’s.’’
Ik ga binnenkort eens kijken.

Bitloos rijden was al enige tijd toegestaan bij wedstrijden in de lichtere dressuurklassen, per 1 april mag het ook tot en met klasse ZZ/zwaar. De KNHS heeft daartoe het wedstrijdreglement voor dressuur gewijzigd. De wijziging gaat in per 1 april 2025. ”Hoewel er op de hogere niveaus niet ontzettend veel bitloos gereden wordt, willen we ruiters die dit wel graag willen de mogelijkheid bieden om hier gebruik van te maken”, aldus disciplinespecialist dressuur Cindy Heijligers. 

Lees ook: Kans op schade door drie hulpmiddelen in paardensport: opzet, tongriem en staartbeugel

In ligboxenstallen stuurt een omvangrijk stangenstelsel het gedrag van de koeien. Door de toepassing van een zogeheten golfschoftboom, krijgt de koe iets meer ruimte om te gaan liggen en wordt tegelijk het schots en scheef ‘’inparkeren’’ voorkomen. In Overijssel ontvangen melkveehouders subsidie voor deze golfschoftboom. Verbetering van dierenwelzijn anno 2025. De ligplekken blijven zeer beperkt in omvang, maar de koeien liggen wel netjes op een rij en ze poepen en plassen buiten de box.

Koeien leiden in de moderne veehouderij een weinig benijdenswaardig bestaan. Zeker als ze niet naar buiten kunnen, omdat de boer geen weidegang toepast. Dat komt voor als er onvoldoende grond is om de koeien vers gras te laten eten of als de boer vindt dat hij niet genoeg subsidie krijgt. Zonder weidegang speelt het leven van de koeien zich geheel af in zogeheten ligboxenstallen, waar ze kunnen eten, liggen en lopen naar de melkrobot. Veel meer is er vaak niet te doen.

”Toekomst voor ons platteland”

Nu zijn er ook voor dit type melkveehouderij subsidies om het leven van de koeien iets te veraangenamen. Althans, die suggestie wekt de Provincie Overijssel. Daar is voor investeringen een pakket maatregelen beschikbaar, onder het motto ”Toekomst voor ons platteland”. Zo is er ook subsidie voor landbouwers die hun bedrijf willen verduurzamen of het dierenwelzijn willen verbeteren. Het blijkt te gaan om Europese landbouwsubsidies waarop Overijssel aanspraak kan maken. Met meer mogelijkheden voor het natuurlijk gedrag van koeien heeft het allemaal niets te maken. Wel met het wegwerken van allerlei negatieve aspecten die aan het leven in een ligboxenstal verbonden zijn.

Zo worden bij het onderdeel dierenwelzijn matrassen genoemd waar koeien op kunnen rusten. Daar kan de boer subsidie voor krijgen. Of voor diepstrooiselboxen, vernevelingsinstallaties die in de zomer voor verkoeling zorgen en koeborstels. Op de lijst staat eveneens de zogeheten golfschoftboom.

Als de koe wil gaan liggen

Voor wie daar nog nooit van heeft gehoord: toepassing van schoftbomen zegt iets over het leven van een koe in een ligboxenstal. Het zegt tegelijk iets over wat als een verbetering van dat leven wordt beschouwd. Om dat te begrijpen moeten we inzoomen op de koe die wil gaan liggen. Vergelijk het met het inparkeren van de auto op een parkeerterrein waar de vakken niet met strepen op de grond maar met hekken zijn afgebakend. Het vergt heel wat geduld en stuurmanskunst om de auto op z’n plek te krijgen. Denk dan aan de koe. Haar romp is gemiddeld  1.77 m lang en ca. 73 cm breed. Zij moet het doen met een plek van ca. 2.50 bij 1.20 m.

Nu is een koe geen auto. En een parkeerplaats geen stal. De koe heeft wel een extra moeilijkheidsgraad: ze moet niet alleen rekening houden met de ruimte voor en naast zich, maar ook wat zich daarboven bevindt. Zolang ze rechtop staat moet ze goed manoeuvreren om het hoofd niet te stoten aan horizontale ijzeren stangen die tussen verticale ijzeren beugels zijn aangebracht. Die horizontale stangen – schoftbomen genoemd –  dienen om de koe de kop naar beneden te laten zakken en een liggende houding aan te nemen.

Botsingen, kale plekken en verwondingen

Dat leidt geregeld tot botsingen. Vandaar die golfschoftbomen. De oude, rechte schoftbomen veroorzaken kale plekken en verwondingen. Door die oude stangen gaan de koeien vaak ook scheef liggen, waardoor er mest en urine in de ligbox terecht komt. Bovendien is de kans groot dat de koe door iets scheef te liggen de rust van de buurvrouw verstoort.

Golfschoftbomen zijn gebogen stangen die de schofthoogte van de ligbox met 30 cm verhogen. ‘’De koe ondervindt geen hinder meer en verwondingen worden voorkomen’’, zo prijst producent Spinder de stangen aan. ‘’Zij maakt gemakkelijker gebruik van de box en ligt vaker en langer wat de melkproductie en klauwgezondheid ten goede komt. Door de golf in de golfschoftboom heeft de koe veel meer ruimte, staat zij recht in de ligbox en gaat zij ook recht liggen. Hierdoor komt er minder urine en mest in de ligbox terecht. Op die manier blijft de ligbox schoner, kost het minder strooisel en arbeid om de boxen en het uier te reinigen. Het uier is schoner en de infectiedruk is lager, wat resulteert in een betere uiergezondheid.’’

€22.000

Verbetering van dierenwelzijn anno 2025. Smit & Van Dronkelaar uit Nijkerk verkoopt deze golfschoftbomen. Ruwe schatting: een melkveehouder met 150 koeien is er al gauw ruim €22.000 aan kwijt. Zolang het leven van een koe in een ligboxenstal geen pretje is, zal de belastingenbetaler dat er misschien wel voor over hebben. In Overijssel doen ze er in elk geval niet moeilijk over. Wat de koe ervan vindt? Die vraag wordt helaas niet gesteld. Maar het antwoord laat zich raden.

Vanaf 2026 komt er een einde aan het doden van miljoenen eendagshaantjes in de eiersector die tafeleieren levert aan de binnenlandse en Duitse markt. ”ZED-eieren” gaan deze tafeleieren heten: Zonder Eendagshaantjes Doden.

Het gaat om naar schatting 6 tot 7 miljoen haantjes, waarvan het leven in een zeer vroeg stadium in het ei wordt beëindigd (voor de 12e dag). Na geslachtsbepaling haalt de broederij de eieren uit de broedmachines. Uitgerekend is dat de kostprijs van een ZED-ei slechts 1,15 cent hoger ligt dan een gewoon ei.

De komst van de ZED-eieren is het resultaat van samenwerking tussen pluimveesector, Dierenbescherming en ministerie van LVVN. Zij hebben een Roadmap opgesteld. Tegen het door de shredder halen of vergassen van pasgeboren haantjes ontstond steeds meer weerstand. Velen zien dat als een van de grootste ethische problemen van de intensieve veehouderij. In Duitsland, Oostenrijk en Frankrijk is het doden van kuikens al verboden. Zwitserse eierproducenten stoppen dit jaar vrijwillig met het doden van haantjes. Andere landen volgen.

Aan de Nederlandse productie van andere eieren dan tafeleieren komt voorlopig geen einde. In totaal worden er in Nederland jaarlijks 40 miljoen haantjes in de legsector gedood.

De geslachtsbepaling in het ei is al enige tijd mogelijk, maar het wachten was nog op toepassing op grote schaal. Om de marktvraag te stimuleren zijn onder meer gesprekken gevoerd met supermarkten (CBL), horeca (KHN) en catering (Veneca).

Het gebruik van opzethulpmiddelen, die hoofd en hals van het paard in een bepaalde houding dwingen, brengt de grootste welzijnsrisico’s met zich mee. De tongriem en staartbeugel staan op plek 2 en 3, van in totaal 26 toegepaste hulp- en trainingsmiddelen in de paardensport die zijn onderzocht op schadelijkheid. Het minste risico op aantasting van het welzijn doet zich voor bij het (correcte) gebruik van een zweep.

(Bericht is bijgewerkt op 28 januari 2025, zie onder)

Dit zijn de uitkomsten van een onderzoek van Aeres hogeschool in Dronten, in opdracht van voormalig landbouwminister Piet Adema. Daarmee gaf hij gehoor aan een door de Tweede Kamer aangenomen motie van Dion Graus (PVV), die in 2020 vroeg om een ”onderzoek naar alle dieronvriendelijke hulp- en trainingsmiddelen door ter zake deskundigen en deze uit te faseren”.

Alleen gebruik middelen bij training onderzocht

Het onderzoek is zo opgezet dat er geen harde conclusies uit kunnen worden getrokken. Het beperkt zich tot het gebruik van middelen bij de training van paarden. Er zijn interviews gehouden met elf trainers uit de disciplines dressuur, draf- en rensport, tuigpaarden en mennen. Zij konden aangeven welke hulp- en trainingsmiddelen volgens hen het meeste welzijnsrisico met zich meebrengen bij correct en niet-correct gebruik.
Aan experts*) met een achtergrond in diergezondheid, diergedrag en dierenwelzijn is vervolgens gevraagd een nadere risico-inschatting te maken. Zij hebben de hulp- en trainingsmiddelen waarover trainers de meeste zorgen hadden, tegen het licht gehouden.

Wel reden voor ernstige twijfel

Vanuit de paardentrainers is geen aanbeveling gekomen om met bepaalde hulp- en trainingsmiddelen te stoppen. De opinie van de experts geeft wel aanleiding om ernstig te twijfelen aan de opzethulpmiddelen, tongband en staartbeugel. De opzethulpmiddelen veroorzaken zelden beschadigingen in de bovenkaak, maar dergelijke middelen zijn mentaal en fysiek wel schadelijk doordat hoofd en hals met een speciaal bit en riempjes vastgezet worden. ”Dit geeft ook spanning in het hele lichaam”, aldus de experts.

Tongriem is ”mentaal begrenzend”

Het tongbandje, dat ervoor moet zorgen dat de tong onder het bit blijft, is een middel dat niet perse schade toebrengt. Wel belemmert het bandje het paard om de druk van het bit te verlichten. De experts sluiten beschadiging van het tongbeen niet uit. ”De verhoogde stress bij gebruik zorgt voor meer speekselaanmaak wat nu juist lastiger weg te slikken is voor het paard. Dit middel is mentaal begrenzend. Er zijn geen natuurlijke uitingen van de tong en waarschijnlijk ook mond mogelijk”.

Staartbeugel

De staartbeugel is vooral een middel voor de show, volgens de experts. De beugel beperkt het staartgebruik en het is niet zeker of deze pijn veroorzaakt. Wel staat vast dat een stuk wervelkolom wordt vastgezet in een onnatuurlijke houding. Dat beperkt een paard in het gebruik van de staart en het hele lichaam. Het paard kan niet meer communiceren met de staart. ”Het gebruik is daarom niet te verantwoorden”, aldus de experts. Er kunnen huidbeschadigingen optreden, ook kan het paard insecten niet wegjagen en beïnvloedt het ‘de mentale gesteldheid’ in negatieve zin.

Volgens staatssecretaris Rummenie van LVVN geven de onderzoeksresultaten geen aanleiding om op dit moment bepaalde hulp- en trainingsmiddelen te verbieden.

Motie voor verbod op dieronvriendelijke middelen aangenomen

Update 28 januari 2025
De Tweede Kamer neemt een motie aan die pleit voor een een verbod op alle dieronvriendelijke hulp- en trainingsmiddelen. De PVV stemt voor en helpt de motie van de PvdD aan een meerderheid. Verwacht wordt dat een volgende stap – een voorstel tot wijziging van de wet – even kansrijk is. De Tweede Kamer zal daartoe wel zelf het initiatief moeten nemen. De huidige bewindslieden op het ministerie van landbouw pakken problemen bij voorkeur aan in overleg met de sector. De Sectorraad Paarden is voor ”een realistisch en werkbaar beleid, gebaseerd op feiten en praktijkervaring, en niet op emotie”. LTO laat weten dat de hippische sector pleit voor een ”eerlijk debat” en noemt de inzet van de motie ”misleidend”.

Bitloos rijden nu ook in zwaardere klassen toegestaan

Bitloos rijden was al enige tijd toegestaan bij wedstrijden in de lichtere dressuurklassen, per 1 april mag het ook tot en met klasse ZZ/zwaar. De KNHS heeft daartoe het wedstrijdreglement voor dressuur gewijzigd. De wijziging gaat in per 1 april 2025. ”Hoewel er op de hogere niveaus niet ontzettend veel bitloos gereden wordt, willen we ruiters die dit wel graag willen de mogelijkheid bieden om hier gebruik van te maken”, aldus disciplinespecialist dressuur Cindy Heijligers. 

*) Wie deze experts zijn, wordt in het onderzoeksrapport niet bekend gemaakt. Het onderzoek onder de experts is uitgevoerd volgens de zogeheten Delphi-methode. Daarin blijven de ondervraagden anoniem.

Driehonderd wetenschappers en schrijvers uit meer dan 30 landen, onder wie de Nederlandse filosoof Eva Meijer, hebben een historische verklaring opgesteld over de waardigheid van dieren. De verklaring is op 10 december 2024 (Dag van de dierenrechten én Dag van de mensenrechten) online gegaan op de website animaldignity.info.

Het is het begin van een beweging die zich zal richten op een wereldwijde erkenning van dierwaardigheid. Via de website kunnen organisaties, bedrijven en individuen zich aansluiten bij deze beweging. Gelijktijdig met de verklaring is er een ”belofte aan dieren” op de website geplaatst die iedereen kan ondertekenen.

De verklaring begint aldus:

”Together, we declare that the dignity of animals originates in their agency and autonomy, and in individual and species-specific capacities including but not limited to their rich emotional lives, relational qualities, cultures, sentience, and creativity. We declare that to acknowledge and assert the dignity of animals is to refrain from actions that degrade them to the status of being regarded purely as objects or things. Further, we declare that to respect animal dignity is to promote social, political, and legal structures that support the flourishing of life. We herewith articulate the implications of acknowledging animal dignity for human nonhuman animal relationships and for their treatment in politics and the law.”

19 Artikelen

De verklaring is in 19 artikelen uitgewerkt. Het eerste artikel benadrukt dat alle dieren een waardig leven verdienen en een behandeling die uitgaat van de kenmerkende eigenschappen van hun soort, cultuur en sociale dynamiek en die rekening houdt met individuele verschillen. Artikel 2 gaat over de relatie tussen menselijke en niet-menselijke dieren. Artikel 3 en 4 verwijzen respectievelijk naar de intrinsieke waarde en de autonomie van een dier. In artikel 11 staat dat waardigheid samenhangt met de erkenning van dieren als subject met relevante belangen. De verklaring eindigt met een artikel over de implicatie van dierwaardigheid voor wetgeving en beleid.

In de verklaring komt het in Nederland veel gebruikte begrip dierenwelzijn niet voor. Wel is er aandacht voor de intrinsieke waarde van het dier, een begrip dat wij ook kennen uit de Wet dieren.

Voor de derde keer in drie jaar tijd moeten de vergassingswagens komen voorrijden bij een vleeskuikenhouder aan de Heskamperweg in het Friese Blije. Daar is voor de tweede keer sinds september 2022 een besmetting met vogelgriep H5N1 vastgesteld. Begin 2022 moest het pluimvee in deze stallen ook worden gedood, vanwege een besmetting op het zeer nabij gelegen bedrijf van dezelfde eigenaar.

Langs de kant van de weg staat een bordje met de mededeling dat Albert Heijn trots is op deze pluimveehouder. De supermarktketen heeft hem het keurmerk ”Beter voor kip, natuur en boer” toegekend. Ook beschikt het bedrijf over het Beter Leven Keurmerk -1ster. Een verhoogd risico op besmetting met vogelgriep is nog niet in de beoordelingscriteria van deze keurmerken opgenomen.

Na alle vogelgriepellende zou je denken dat de pluimveehouder het op deze locatie voor gezien houdt. Zijn bedrijf met in totaal 280.000 vleeskuikens in zeven pluimveestallen, ligt vlak bij de vogelrijke kust langs de Waddenzee. In die regio zijn sinds het begin van de vogelgriepepidemie H5N1 in het najaar van 2021, vooral ten tijde van de vogeltrek zeer veel besmette dode wilde vogels aangetroffen.

Vogelgriepradar

Ook nu (tweede week december 2024) kleurt de vogelgriepradar in de noordelijke provincies donkerrood: voor een kip één van de slechtste plekken van heel Europa om te zijn. Niet voor niets adviseerde de expertgroep zoönosen onder leiding van Henk Bekedam al in 2021:
”Streef ernaar dat zich geen pluimveehouderijen bevinden in gebieden waar veel watervogels voorkomen. Verstrek in elk geval geen vergunningen voor nieuwe bedrijven en werk aan een reductie van de bestaande bedrijven.”

Met de BBB op het huidige ministerie van LVVN lijkt dit advies aan dovemansoren gericht. Er zijn althans geen aanwijzingen dat de BBB-bewindslieden hier werk van maken.

”Mensen halen hun tuinstoelen naar binnen als het koud en nat wordt. Dat kun je ook met kippen doen”, tekent het AD op uit de mond van Kees de Jong van de vakgroep pluimveehouderij van LTO/NOP. Hij doelt op de jaarlijks terugkerende ophokplicht voor vrije uitloop hennen, zodra er in Nederland vogelgriep is uitgebroken in een kippenschuur. De Jong wil daar niet op wachten en vindt dat de kippen tegelijk met de tuinstoelen naar binnen moeten.

Voor de hand liggende reactie zou zijn: kippen zijn nu eenmaal geen tuinstoelen. Maar dat is iets te simpel geredeneerd. De uitspraak van De Jong vraagt om een wat uitgebreider feitenrelaas. Want onder het mom van een ogenschijnlijk volstrekt redelijk verzoek – sta ons toe de kippen eerder op te hokken in plaats van te wachten totdat de overheid die maatregel oplegt – laten de vertegenwoordigers van de pluimvee-industrie stelselmatig na het hele verhaal te vertellen.

Gedupeerde van dit halve verhaal is, behalve de kip, ook de consument. Die weet niet beter en denkt dat pluimveehouders met vrije uitloopkippen groot onrecht wordt aangedaan, doordat ze hun dieren naar buiten moeten doen, terwijl dat eigenlijk niet verantwoord is. Daar bovenop wordt ingespeeld op een schuldgevoel: het zou volgens de pluimveehouders de wens van de consument zijn dat de kippen een vrije uitloop hebben gekregen.

Wat moet je weten om te begrijpen wat hier aan de hand is?

Eerste helft van het verhaal

a. Pluimveehouders met vrije-uitloopkippen vangen een paar cent meer voor een ei dan houders van gangbare scharrelkippen die dag en nacht in een stal verblijven. Dat kan, afhankelijk van de eierprijzen en de omvang van het bedrijf, gaan om een toeslag van zo’n 10.000 euro per week.
b. Die toeslag verdween tot voor kort zodra de kippen langer dan zestien weken vanwege aanhoudende vogelgriep niet naar buiten konden. De pluimveehouders mochten hun eieren dan niet langer verkopen als vrije uitloop. Dit is zo vastgelegd in EU-regels.
c. Die paar cent extra voor uitloopeieren wordt (grotendeels) betaald door de consument.
d. Elk jaar is er in tijden van vogelgriep gekissebis tussen pluimveehouders met vrije-uitloopkippen en houders van gangbare scharrelkippen. Dat heeft ermee te maken dat beide soorten eieren in hetzelfde schap liggen en de vrije-uitloopeieren de gangbare eieren verdringen, zodra ze afgewaardeerd worden. Maar ook met kinnesinne van de gangbare pluimveehouders dat hun collega’s gedurende 16 weken meer vangen voor hun eieren, terwijl de uitloopkippen niet naar buiten gaan.
e. Een jaar geleden heeft de EU een nieuwe verordening opgesteld zonder een maximale ophoktermijn. De eieren mogen sindsdien ondanks dat de dieren binnen blijven toch als eieren van hennen met vrije uitloop in de handel worden gebracht. Wel moet er sprake zijn van een officiële ophokplicht.
f. De vrije uitloopboeren pleiten nu voor een ophokplicht die gelijk loopt met het trekseizoen van wilde vogels, van najaar tot voorjaar dus. Daarin voorziet de EU-verordening nu nog niet.

Tweede helft van het verhaal

Het lijkt allemaal logisch, maar in de eerste helft van het verhaal ontbreken drie essentiële punten. De tweede helft van het verhaal.

g. Pluimveehouders met vrije uitloop kippen beschikken in de meeste gevallen over een overdekte uitloop, waar de kippen frisse lucht kunnen inademen. Die overdekte uitloop mogen ze meerekenen als stalruimte, mits deze overdag permanent toegankelijk is. In veel gevallen gaat het om ongeveer meer dan 20% van het vloeroppervlak van de stal.
h. Dankzij de ruimte in de overdekte uitloop kunnen pluimveehouders met vrije uitloop meer kippen houden, ongeveer een vijfde meer.
i. Aangezien de overdekte uitloop slechts is afgeschermd door licht- en luchtdoorlatend windbreekgaas en niet hermetisch valt af te sluiten, wordt deze doorgaans om alle risico’s te vermijden gesloten in tijden van vogelgriep. De kippen moeten dan helemaal naar binnen, waardoor de maximale bezettingsgraad van 9 hennen per vierkante meter ruim wordt overschreden.

Kippen van vrije-uitloopboeren hebben als er vogelgriep heerst niet meer leefruimte, maar juist minder dan de gangbare scharrelkippen. Ze zijn dus slechter af. Desondanks pleit BBB-senator en vertegenwoordiger van de pluimveeindustrie Gert Jan Oplaat voor een ophokplicht die gelijk loopt met het trekseizoen van wilde vogels. Zonder dat de pluimveehouder zijn bonus voor vrije uitloop of biologisch eieren kwijt raakt.

Nepeieren

De zogenaamde vrije uitloopeieren zijn dus gedurende het vogeltrekseizoen aan te merken als nepeieren. Consumenten zouden kunnen weigeren daar meer voor te betalen dan voor gewone scharreleieren. Ze zouden ook kunnen eisen dat de kippen binnen meer ruimte krijgen, zodat er geen overbezetting ontstaat op het moment dat alle dieren naar binnen moeten.

Laatste nieuws
Blije Kip en Jumbo moeten hun doosjes aanpassen van de Reclame Code Commissie. Reclame op de verpakking die verwijst naar vrije uitloop terwijl er een ophokplicht geldt, is misleidend. Foodwatch, de organisatie die de zaak aanhangig had gemaakt en spreekt over oplichterseieren, gaat onderzoeken of de doosjes worden aangepast.

Je moet er niet aan denken: een octopuskwekerij. Wie verzint zoiets? Toch is er, als je erover nadenkt, niet zo heel veel verschil met een varkenshouderij.

Stel dat we in Nederland helemaal geen intensieve veehouderij zouden kennen en iemand zou het plan opvatten om duizenden in het wild levende varkens op te sluiten in een stal. De verontwaardiging zou vermoedelijk groot zijn. Maatschappelijke organisaties en wetenschappers zouden erop wijzen dat deze dieren pijn kunnen lijden, stress ervaren, in een stal niet zichzelf kunnen zijn. Er zou verzet komen, een oproep tot een verbod. En dat verbod zou er komen.

”Animal dignity”

In een van de weinige boeken die geheel zijn gewijd aan dierwaardigheid – de bundel Animal Dignity, samengesteld door Melanie Challenger (2023) – staat een prachtig, ontroerend en waargebeurd verhaal over een mens en een octopus. De Amerikaanse schrijfster Sy Montgomery vertelt wat haar overkwam.

Ze ontmoette Athena, een reuzen Pacific octopus, in een opvang van het New England Aquarium. Ze wist dat het hele intelligente dieren zijn, met emoties en individuele persoonlijkheden. Ze had ook al eens in de ogen van een octopus gekeken en zich afgevraagd wat het dier zou denken. Toch was haar ontmoeting met Athena een onverwacht intieme gebeurtenis. Ze omarmden elkaar – ”het contact met haar zuignappen voelde als een kus” – en het linkeroog van Athena zocht het oog van Sy, die met haar vingertoppen het zijdezachte hoofd streelde van de octopus. ”Haar huid wordt wit onder mijn aanraking”.

Als ik twee jaar geleden de film My octopus teacher had gezien, was ik minder verrast geweest door het verhaal van Sy. Dan was ik erop voorbereid wat het contact tussen mens en reuzenkraak teweeg kan brengen. De ontmoeting met een octopus kan je leven veranderen, zo ondervond ook Craig Foster. Zie onderstaande trailer.

Verbod in twee staten: California en Washington

Wetende wat voor mooie wezens octopussen zijn, die solitair leven te midden van al die andere ongewervelde en gewervelde zeedieren, moet je er niet aan denken dat deze dieren gekweekt gaan worden in onderwatertanks voor hun vlees. Toch is dat precies wat er dreigde te gebeuren in California en Washington.

Acties van onder meer Compassion in World Farming leidden in beide staten tot een verbod. Bij het Amerikaanse Congres ligt nu een wetsvoorstel voor een verbod op intensieve octopuskweek in álle staten en op de import van gekweekte producten van deze intelligente en voelende wilde dieren.

Compassion in World Farming (CiW) richt nu zijn pijlen op een Spaans initiatief voor een octopuskwekerij. Nueva Pescanova heet het bedrijf dat een octopuskwekerij wil beginnen op de Canarische Eilanden. Jaarlijks zullen daar een miljoen octopussen in kale bakken worden opgesloten, waar ze geen enkele ruimte hebben voor hun natuurlijke gedrag. Ook bestaan er geen methodes om de dieren pijnloos te doden, aldus CiW. Op de website is een video van een stervende octopus in een ijsbad.

Update 27 oktober 2024: Nueva Pescanova ziet voorlopig af van de kweek van octopussen in Las Palmas. zo meldt Animals Today. Het Spaans bedrijf ontmoette veel weerstand en is er ook achter gekomen dat het niet zo eenvoudig is solitair levende octopussen in kweekbakken in leven te houden.
Update 8 oktober 2025: CiW is er niet zo zeker van dat Nueava Pescanova ook echt gaat stoppen met de kweek van octopussen. Er is een nieuw rapport verschenen over de gevaren van ontopuskweek. 

Nieuw universum van mededogen

Sy Montgomery bezocht de octopus Athena drie keer. Ze leest ondertussen veel, op zoek naar een antwoord op de vraag hoe het is een octopus te zijn. Ze leert dat het menselijk bewustzijn slechts een van de vele vormen van bewustzijn is. Een week na haar laatste bezoek krijgt ze een overlijdensbericht. Sy huilt. ”Waarom dit verdriet? Ik wist dat octopussen niet lang leven. Ik wist dat Athena me herkende, maar dat ik geen speciale vriend van haar was. Maar zij betekende zoveel voor mij.”

Een paar weken later krijgt Sy een uitnodiging om kennis te maken met een jonge octopus in de opvang. Met deze Octavia bouwt ze een relatie op. Hoe een octopus vriendschap beleeft, weet ze niet. ”Maar voor mij opende Octavia een nieuw universum van mededogen, eerbied en liefde voor alle levende wezens, ongeacht hoe verschillend we ook zijn.”

Varkens staan dichter bij de mens dan ongewervelde zeedieren

Vooral het laatste deel van de zin van Sy Montgomery treft me: ”ongeacht hoe verschillend we ook zijn.”

Varkens staan veel dichter bij de mens dan de ongewervelde zeedieren. Net als met kippen leefde de mens lang samen met varkens in kleine gemeenschappen. We bouwden een band met ze op, raakten ze aan, keken ze in de ogen. Toch maakten we ze dood, we offerden ze, we aten ze op.

Met de kennis van nu stellen we vragen. Met de welvaart van nu beschikken we over talrijke alternatieven. Met de dreiging van een grote biodiversiteitscrisis, raken we steeds meer gemotiveerd om oude gewoonten en denkbeelden los te laten. En kan een octopuskwekerij op grote weerstand rekenen. Net als een bedrijf dat duizenden in het wild levende varkens zou opsluiten in een stal. De stap naar een verbod op stallen vol met vleesvarkens is dan niet zo groot meer. Velen hebben het al ondervonden, anderen hebben het zien gebeuren: ook een ontmoeting met een vleesvarken kan je leven veranderen.