Veel dode wilde vogels in het buitengebied. Sinds 7 oktober 2025 talrijke bedrijven besmet geraakt. In een periode van ruim vier maanden twee miljoen dieren vergast. We hebben het over vogelgriep. Er zijn vaccins, maar het Ministerie van Landbouw heeft het licht nog niet op groen gezet.
Agrarisch Nederland beroept zich graag op zijn koploperspositie. Als het om vaccinatie tegen vogelgriep gaat, is het echter traagheid troef. Terwijl het bedrijf MSD Animal Health al toestemming heeft van de Europese Commissie om het Innovax H5-vaccin op de markt te brengen, wacht het Nederlandse pluimvee nog op de inzet van twee vaccins: VECTROMUNE® AI van CEVA Animale en VAXXITEK HVT-IBD-H5 van Boehringer Ingelheim. Beide blijken goed te werken (hoewel de Wageningse onderzoeker Kim Bouwman daar wel enige kanttekeningen bij plaatst), maar voor een grootschalige toepassing is Nederland nog niet klaar. Hier testen en onderzoeken we nog even door.
De bekende Belgische viroloog Marc van Ranst uitte in Nieuwsuur (uitzending 28 november, vanaf 29.50) de nodige reserves bij het idee dat vaccinatie de ultieme remedie is tegen vogelgriep. Hij kwam met de bekende argumenten, een echo uit het mkz-verleden: gevaccineerde dieren kunnen besmet raken, ze kunnen ook virus overdragen en ”op den duur krijg je een hele obscure situatie, waar je niet goed weet wat er allemaal aan de hand is.”
Bouwman beaamt: “Uit monitoring in het veld blijkt dat binnen een gevaccineerd koppel individuele kippen sterk kunnen verschillen als het gaat om de hoeveelheid beschermende antilichamen. Dit beïnvloedt de transmissie. We kunnen zonder de aanvullende gegevens uit latere fasen van deze veldstudie daarom nog geen conclusies trekken over langdurige bescherming tegen virusoverdracht.” Nadere resultaten worden binnenkort verwacht. Het ziet er wel naar uit dat een enkele vaccinatie niet voldoende is. Een tweede vaccinatie op een leeftijd van 12 weken kan noodzakelijk zijn.
Lees het interview met Thijs Kuiken over vaccinatie vogelgriep op de website van de Correspondent. Vogelgriep blijft gevaarlijk, ook al wordt er gevaccineerd. Maar dat is geen reden om ervan af te zien.
Nederland exportland
Al dat wachten komt de pluimvee-industrie wel goed uit. Daar openbaart zich elk jaar weer een strategie om vaccinatie zo lang mogelijk uit te stellen. Dat heeft alles te maken met Nederland-exportland. Individuele pluimveehouders willen wel vaccineren, maar mogen of kunnen niet. Handelaren vrezen dat ze hun gevaccineerde vlees en eieren niet meer kwijt kunnen op de Europese en wereldmarkt. Dus luidt het adagium: als wij het doen, dan iedereen.
Volgens hoogleraar Sjaak de Wit, verbonden aan de Universiteit van Utrecht en de GD, dient een nog altijd lopende vaccinatieproef in Nederland als uitgangspunt voor besprekingen met handelspartners, om ze te laten zien of en hoe vaccinatie werkt. Dat zei hij in een podcast met Boerderij op 11 februari 2026. Volgens hem zijn er inmiddels vijf vaccins geregistreerd. Maar we zitten ook nog vast aan een non-vaccinatiebeleid. De overheid moet toestemming geven en vooralsnog is toepassing alleen mogelijk als er ook een omvangrijke controle wordt opgetuigd. Er is nog geen vaccinatieprogramma, aldus De Wit. Als dat er komt zal dat waarschijnlijk worden gebaseerd op risico’s. Hetgeen betekent dat de overheid bepaalt wie wel en wie niet mag vaccineren.
”We moeten zorgvuldig te werk gaan en de rest van de wereld meenemen in dit proces.” (Kees de Jong LTO)
In het AD van 13 november 2025 gaf Bart-Jan Oplaat (broer van BBB-senator Gert-Jan en bekend vertegenwoordiger van de pluimvee-industrie) aan: ”Vanwege de mogelijke internationale gevolgen is het ministerie van Landbouw voorzichtig met het massaal vaccineren van pluimvee tegen vogelgriep.” Er loopt een onderzoek naar handelsbelemmeringen. De resultaten worden naar verwachting begin 2027 afgerond.
”Het is een dilemma. Vanwege de uitbraken willen we liever vandaag dan morgen een vaccin, maar we willen niet dat door het vaccin de handel instort. We moeten voorkomen dat om niets de grenzen worden gesloten.” (…) ”Lever ik eieren van een gevaccineerde kip aan een koekjesfabriek in Duitsland, die zijn product naar het Verenigd Koninkrijk exporteert, dan kan dat problemen veroorzaken”, aldus Oplaat.
Kees de Jong, voorzitter pluimvee van LTO, verwacht dat er niet eerder dan 2030 gevaccineerd gaat worden. ”Wereldwijd moet er nog veel gebeuren voordat vaccinatiebeleid kan worden uitgerold”, zei hij op pluimveeweb.nl. ”We moeten zorgvuldig te werk gaan en de rest van de wereld meenemen in dit proces.”
Producten met eieren van gevaccineerde kippen per ongeluk de grens over
Nu zowat iedereen in de pluimvee-industrie als het om vaccinatie gaat gewaarschuwd is, blijken er toch producten met eieren van gevaccineerde kippen van een bedrijf dat meedoet aan een proef, de grens over te zijn gegaan. Afgesproken was, ook met handelspartners, dat alles in Nederland zou blijven om handelsbelemmeringen te voorkomen. Maar die afspraak is kennelijk moeilijk na te leven.
Demissionair minister Wiersma in een brief aan de Tweede Kamer: ”Nadat dit is gebleken, heb ik in samenspraak met de toezichthouders direct actie ondernomen. Vanaf dat moment zijn alle industrie-eieren afkomstig van het pilotbedrijf geblokkeerd, deze worden tot nader order niet verwerkt totdat er een aangescherpt kanalisatieprotocol is opgesteld door de pluimveesector en het toezicht verder is versterkt.”
De één z’n dood is de ander z’n brood
Naast het gedoe over handelsbelemmeringen speelt een al langer bekend fenomeen: de één z’n dood, is de ander z’n brood. Zolang elders de kippen dood neervallen, beuren de kippenboeren hier meer geld voor de eitjes. De eierprijzen zijn al maanden extreem hoog. Vandaar telkens dat uitstel van vaccinatie. Deze strategie heeft in het recente verleden miljoenen dieren het leven gekost. En het welzijn van nog eens tientallen miljoenen kippen geschaad door een langdurige ophokplicht. Om nog maar te zwijgen over een mogelijke overdracht van virus vanuit de dichtbevolkte besmette stallen (ook wel ”virusfabrieken” genoemd) naar de wilde vogels.
Update 20 februari 2026
Vogelgriep sloeg op 7 oktober 2025 weer toe in de Nederlandse pluimvee-industrie (legkippen, vleeskuikens, vleeseenden, kalkoenen): sindsdien uitbraken in Gasselternijveenschemond, Dodewaard, Hummelo, Toldijk, Bennekom, Emmeloord, Swifterbant, Drogeham (2x), Opende, Terschuur (2x), Streefkerk, Holwierde, Bornerbroek, Tienray, Helden, Zeewolde, Hierden, Nijkerk, Dalen (2x), Ermelo, Uitwijk, Ysselsteyn (3x), Veulen, Deurne, Creil, Oisterwijk, Kesteren, Bornerbroek (2x), Moergestel, Vlagtwedde, Aalsum, Uithuizermeeden.
Groot aantal dode en zieke wilde vogels gevonden in alle provincies. Een kwart van de onderzochte levende eenden in Nederland draagt de zeer besmettelijke vogelgriepvariant H5N1 met zich mee, meldt NRC. De deskundigengroep dierziekten acht de kans op besmetting bij bedrijven zeer hoog.
In de stallen van de pluimvee-industrie zijn sinds 7 oktober 2025 2.062.000 dieren vergast. Dat is gerekend over een periode van 134 dagen gemiddeld ruim 15.000 dieren per dag.
Het Ministerie van LVVN spaart zo nu en dan ook levens. Zoals die van dieren in een petshop in Wadenoyen. Daar werden 325 vogels en enkele zoogdieren, zoals konijnen, gehouden. ”Het ruimen van alle aanwezige vogels is in dit geval niet proportioneel. Daarom wordt goed gekeken welke dieren wel en niet geruimd worden. Vogels die niet worden geruimd, worden apart gehouden en op een later moment opnieuw getest.”
Lees meer over Dierenwelzijn, diergezondheid en vogelgriep
Het grote vergassen van kippen met CO2 is weer begonnen