Zoekplaatje van de Nederlandse zuivelsector

Vraag: wat is het best verstopte onderwerp in de nieuwe zuivelcampagne, gericht op groep 7 en 8 van het Nederlandse basisonderwijs?
Antwoord: het is even zoeken, maar bij de digibordopdrachten vinden we de kalveren.

De Zuivelkrant, die speciaal is ontworpen voor 10 tot 12-jarigen, schetst een beeld van een sector waar we volgens de makers trots op moeten zijn. Op zich niks mis mee. Zeker niet als het de jongeren ertoe brengt hun favoriete suikerdrankjes in te ruilen voor een pakje halfvolle melk. De promotie die de krant maakt voor de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum is mooi meegenomen. Ook al grijpt de campagne terug op het aloude principe van ‘’Melk moet’’. Niet letterlijk, maar de boodschap is wel dat zuivel vol voedingsstoffen zit, waar we niet zonder kunnen. Ook vegetariërs doen er volgens de campagnemakers goed aan melk te drinken en kaas te eten. Zelfs een bakje vla mag af en toe.

Desinformatie

Zoals vaker in de voedingsindustrie gaat de promotie jammer genoeg weer gepaard met de verkondiging van desinformatie. Zie de opdracht: ‘’In het broedseizoen laten we het gras langer staan voor de …………………………………………….. . Zo zijn de eieren en de jonge vogels beschermd.’’
Of deze: ‘’Koeien eten vooral gras en ook mais dat op de boerderij groeit. Voor het groeien van gras en mais gebruikt de boer mest van zijn koeien. Boeren sluiten zo de kringloop op het bedrijf, en dat is beter voor het ………………………………. .’’

Geen woord over het verdwijnen van de grutto en het mestoverschot. Dat laten we aan de natuurjongens en -meisjes over, zullen ze bij ZuivelNL – verantwoordelijk voor de campagne – hebben gedacht. Bij ZuivelNL zijn ze van de koeborstels, melkrobotten, zonnepanelen op het dak, windmolen naast de stal, ligbedden voor de koe. En het zoontje van de boer mag op een quad een paar emmers voer naar een groepje kalveren achterin de wei brengen, zo is in een video te zien.

Verrek ja, de kalveren. Daar draait het toch om als je het over zuivel hebt? Maar potdikkie, waar staat iets over de kalveren? Op de website van Zuivelonline vinden we bij de lespakketten een gezellige poster ‘’Natuurlijk zuivel’’, met een afbeelding van een modelboerderij. Daar staan ook twee kalver-iglo’s en binnenin de stal ligt een kalf in het stro, met een zorgzame moederkoe erbij. Helemaal  genegeerd worden de kalveren dus niet, maar wat wil ZuivelNL onze jeugd hierover bijbrengen?

Het is even zoeken, maar het antwoord van ZuivelNL zit verstopt in de digibordopdrachten.

KALVEREN
Als kalveren worden geboren krijgen ze een fijn plekje met stro.
Waarom gaan ze niet gelijk naar de andere koeien?

A Omdat ze beschermd moeten worden tegen ziektes
B Omdat ze nog niet kunnen lopen
C Omdat ze de eerste 4 weken nog niks kunnen zien

Vraag: waarom staat het echte antwoord hier niet bij?

Verklaring van New York: nieuw beeld van dierlijk bewustzijn

Er zijn sterke aanwijzingen dat bijen spelen omdat ze het leuk vinden

Er zijn steeds meer aanwijzingen dat zeer breed scala aan dieren – alle gewervelde dieren en veel ongewervelde dieren – beschikken over een vorm van bewustzijn. Het onderzoek is zo ver gevorderd dat wetenschappers de tijd rijp vonden voor een gezamenlijke verklaring: de The New York Declaration on Animal Consciousness.

De Verklaring van New York volgde op een conferentie in april over het vermogen van dieren om bewuste ervaringen mee te maken. Experts uit de hele wereld kwamen bijeen om de stand van wetenschap te bespreken. Ook de belangrijkste punten van overeenstemming en onenigheid passeerden de revue. De deelnemers vertegenwoordigden de neurowetenschappen, psychologie, evolutiebiologie, dierenwelzijn/diergeneeskunde, sociale wetenschappen en geesteswetenschappen.

Brede overeenstemming

Brede overeenstemming was er over het toekennen van bewuste ervaringen aan andere zoogdieren dan mensapen en aan vogels. Daarvoor bestaat ”sterke wetenschappelijke ondersteuning.” Volgens de Verklaring van New York hebben bovendien alle gewervelde dieren (inclusief reptielen, amfibieën en vissen) en veel ongewervelde dieren (waaronder op zijn minst koppotige weekdieren, tienpotige schaaldieren en insecten) een ”realistische mogelijkheid van een bewuste ervaring”.

De ondertekenaars van de Verklaring van New York spreken over een nieuw beeld van dierlijk bewustzijn. De gevolgen van dit inzicht zijn volgens hen verstrekkend. Bij alle beslissingen die deze dieren aangaan, moeten we aan de hand van de huidige stand van wetenschap nagaan wat die betekenen voor de bewuste ervaringen van het dier en welke risico’s die hebben voor het welzijn. De aard van bewustzijn wordt nog steeds fel betwist, maar in genoemde formuleringen konden de wetenschappers zich herkennen.

Tot dusver hebben meer dan 500 wetenschappers de Verklaring van New York ondertekend, onder wie Maarten Reesink en Paul Dekker van de Universiteit van Amsterdam, Bernice Bovenkerk van Wageningen Universiteit, Rebecca Nordquist van de Universiteit Utrecht en Martijn Egas van de Universiteit Groningen.

Verklaring van Cambridge (2012)

De Verklaring van New York is een vervolg op de Verklaring van Cambridge over bewustzijn uit 2012. Daarop kwam destijds veel kritiek, onder anderen van de Britse biologe en ethologe Marian Stamp Dawkins. Zij vindt dat er een duidelijk onderscheid moet worden gemaakt tussen wetenschap en politiek. Het wetenschappelijk onderzoek moet aan de hoogste standaarden voldoen en daarbij kunnen geen concessies worden gedaan, schrijft zijn in een artikel over het wetenschappelijk onderzoek naar het vermogen van dieren om gevoelens en bewustzijn te ervaren. Veel vragen zijn nog onbeantwoord. ”We moeten weerstand bieden aan de verleiding om morele zekerheid te verwarren met wetenschappelijke zekerheid”, aldus Dawkins. ”Beleid gebaseerd op wetenschappelijk bewijs is gewenst, maar op beleid gebaseerd bewijs is dat niet”. Haar naam ontbreekt op de lijst met ondertekenaars van de Verklaring van New York.


Lees meer over het belang van de Verklaring van New York in het artikel van de Britse filosoof Matthew Wray Perry: Why is the New York Declaration on Animal Consciousness morally important?

Dierwaardig ‘voor zover zulks redelijkerwijs kan worden verlangd’

Dierwaardige veehouderij

De intensieve veehouderij in Nederland heeft nog zeker 5715 dagen te gaan. Tenminste, als er werk wordt gemaakt van de wens van de Tweede Kamer. Dan zullen niet op 1 juli van dit jaar, zoals aanvankelijk de bedoeling was, maar in 2040 varkens, koeien, kalveren en kippen op een dierwaardig bestaan kunnen rekenen. Deze grote vooruitschuifoperatie is mede het gevolg van de verkiezingsuitslag van 22 november 2023 en de aanhoudende kabinetsformatie, met daarin een hoofdrol voor de PVV.

De partij die zich in 2021 nog uitsprak voor een ingrijpende en snelle verandering van de intensieve veehouderij en een amendement van de Partij voor de Dieren steunde, voer op 19 maart 2024 een geheel andere koers. Met zicht op de macht had partijleider Wilders zijn fractie, met uitzondering van Dion Graus, geïnstrueerd dicht bij de VVD, NSC en zijn trouwe volgeling Caroline van der Plas (BBB) te blijven.

Het amendement van de Partij voor de Dieren (het zogeheten amendement Vestering) dat voor een einde aan de bio-industrie had kunnen zorgen, is vooral door toedoen van de PVV uit de wet gesloopt. Het nieuwe amendement van Esther Ouwehand maakte geen schijn van kans. Oud-Kamerlid Leonie Vestering reageerde op X geagiteerd. ”De Tweede Kamer heeft zojuist de wettelijke bescherming van miljarden dieren in de vee-industrie uit de Wet dieren gewist. Onze volksvertegenwoordiging maakt daarmee dieren onbeschermd en negeert de wens van 80% van NL. Er moet een einde komen aan de bio-industrie. Schandalig.”

Indieners amendement zetten onder druk deadline 2040 op losse schroeven

Niet alleen de PVV, maar zeker ook D66-er Tjeerd de Groot en VVD-er Thom van Campen zijn mede verantwoordelijk voor de vooruitschuifoperatie en het elimineren van het amendement Vestering. Zij hebben gehoor gegeven aan de lobby vanuit de bio-industrie. Uiteindelijk is een wetswijziging van De Groot/Van Campen de laatste weken zo aangepast dat deze in de kamer op een meerderheid kon rekenen. DENK, Volt, D66, NSC, de VVD, ChristenUnie, JA21 en PVV stemden voor. Daardoor is het nog maar helemaal de vraag of de voorgespiegelde deadline van 2040 wel gehaald gaat worden.

De Groot ziet het amendement zelf als opmaat naar het einde van de bio-industrie. ”We leggen vast in de wet dat alle stallen diervriendelijk worden.” Maar de toevoeging dat het voorzien in de behoeften van dieren alleen maar hoeft ”voor zover zulks redelijkerwijs kan worden verlangd”, zet in feite alles op losse schroeven.

Ook lid 4 van artikel 2.3a Dierwaardige veehouderij kan grote gevolgen hebben voor de gestelde termijn. In dat lid staat: ”De krachtens het eerste en derde lid vast te stellen regels zijn gericht op het uiterlijk in 2040 bewerkstelligen van een dierwaardige wijze van het houden van dieren, tenzij en voor zover noodzakelijk voor bepaalde situaties bij die in het eerste lid bedoelde algemene maatregel van bestuur een langere termijn wordt gesteld met het oog op een redelijke overgangstermijn gericht op het door houders van dieren kunnen terugverdienen van investeringen die noodzakelijk zijn om aan die regels te voldoen.” Het moet kortom wel haalbaar en betaalbaar zijn.

Weinig sympathie

Tjeerd de Groot is zich van geen kwaad bewust. ”Dieren verdienen een beter leven!”, schrijft hij op X. ”Dus maken we vandaag een einde aan de bio-industrie. We leggen vast in de wet dat alle stallen diervriendelijk worden. Boeren krijgen de tijd en ruimte om deze aanpassingen te doen.”
De Groot ziet zijn samenwerking met de VVD waarschijnlijk als een geslaagde poging om minister Adema de pas af te snijden. Deze kwam al eerder met een alternatief voor het amendement Vestering. Dat was niet veel meer dan een ”lege huls”, zo vonden vele Kamerleden. De wetswijziging van De Groot en Van Campen kan echter op minstens even weinig sympathie rekenen bij collega-volksvertegenwoordigers die eerder het amendement Vestering aan een meerderheid hielpen. Met uitzondering dus van de PVV. ”Heel verdrietig. Volle steun van GL-PvdA voor de Partij vd Dieren. We gaan door! Voor de dieren”, aldus Laura Bromet van GroenLinks/PvdA. Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren laat het er niet bij zitten. Zij komt met een nieuwe initiatiefwet. Die mogelijk in stemming wordt gebracht op het moment dat de politieke verhoudingen weer anders liggen.

Frans de Waal leerde ons anders naar dieren en onszelf kijken

Frans de Waal, overleden. De wetenschapper die ons leerde door de ogen van een dier naar onszelf te kijken. Na Darwin veranderde hij voorgoed de gedachten die we als mensen over onszelf hebben. Mensen zijn niet zoveel anders dan dieren, bracht hij ons bij. Het was en is nog altijd geen eenvoudig inzicht. Omdat het zoveel morele complicaties met zich meebrengt. Dat erkende hij ook. ”We moesten ons opeens afvragen of het wel juist is hoe we dieren behandelen”, zei hij acht jaar geleden bij het verschijnen van Zijn we wel slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn. Hij verheugde zich op het onderzoek dat uit dat inzicht zou volgen. ”Voor de gedragsbiologie is het een heel opwindende tijd.”
Gelukkig zijn er vele wetenschappers die zijn belangrijke werk kunnen voortzetten.

Meerderheid Kamer voor afschaffen bio-industrie

Een ruime meerderheid in de Tweede Kamer wil dat de regering zo snel mogelijk begint met het beëindigen van de bio-industrie. In een motie van Tjeerd de Groot (D66) die daartoe oproept, wordt gesproken over ”uitfaseren”. Dat betekent: langzaam stoppen. Erg expliciet over het hoe en wanneer is de motie niet, maar de strekking is duidelijk.

Door het aannemen van de motie vertolkt de Tweede Kamer het standpunt van een groot deel van de Nederlanders. Een ruime meerderheid is voorstander van het stoppen met de dieronvriendelijke bio-industrie, aldus de motie. Ervoor in de plaats moet een dierwaardige veehouderij komen, ”met als basis het familiebedrijf”.
De motie maakt duidelijk dat er in Nederland geen plaats meer is voor megabedrijven. Deze bedrijven hebben vaak op meerdere plekken in het land stallen staan. Deze stallen, waarin zich duizenden varkens of tienduizenden kippen bevinden, worden veelal vanaf een afstand beheerd. De eigenaar woont elders. Een werknemer checkt als het goed is dagelijks of de dieren genoeg te eten en te drinken hebben en ruimt de kadavers op. In de bio-industrie is alles erop gericht om maximaal te produceren. Er is hierbij amper oog voor dierenwelzijn, zo wordt in de motie gesteld.

Marianne Thieme
Het was oud-Kamerlid Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren (2006-2019) die haar bijdragen aan het debat jarenlang steevast eindigde met: ”En voorts ben ik van mening dat er een einde moet komen aan de bio-industrie”. Nu is het Tjeerd de Groot die deze inmiddels breed gedeelde wens heeft vertaald in een motie. Dat een meerderheid (84 stemmen) voor deze motie stemde mag opmerkelijk heten. Op het moment dat de motie werd aangenomen (6 februari 2024), was er een kabinetsformatie gaande. De meerderheid is te danken aan één van de formerende partijen, de PVV. Deze neemt hiermee hard stelling tegen één van de andere formerende partijen, de BBB.

Update 20 februari 2023
Landbouwminister Piet Adema schijft in een brief aan de Tweede Kamer dat de motie een ondersteuning is van zijn beleid. Hij streeft naar de totstandkoming van een dierwaardige veehouderij. Maar de uitvoering van de motie legt hij op het bordje van het nog te formeren nieuwe kabinet.

Gedumpte hanen en hennen in tijden van vogelgriep

Gedumpte hennen en hanen in een park vormen vaak een bron van overlast, een bron van meningsverschillen ook. Vooral in tijden van vogelgriep. Voor de één aanleiding de dieren te doden, voor de ander reden om te zorgen voor onderdak. En dan zijn er nog degenen die ervoor pleiten de dieren met rust te laten. Wat is wijsheid, hoe gaat het doorgaans in de praktijk en wat zegt de wet?

Lees meer

Anders denken over wolven

Anders denken over wolven: Diederik van Liere (gedragsbioloog) helpt daarbij. Hij pleit voor aanvullende maatregelen om wolven bij vee weg te houden. Jonge wolven kunnen leren om van schapen af te blijven. Hebben ze dat eenmaal geleerd, dan zijn wolfwerende hekken voldoende. Die helpen namelijk wel, maar ze zijn vooral effectief bij zogeheten naïeve wolven. Dat zijn wolven die niet hebben geleerd dat schapen leuk en lekker zijn.

Kijk naar het gedrag van de wolf, adviseert Van Liere. Hij komt aan het woord in de podcast Juichen of Jagen (afl. ”Braaf wolfje, braaf”) Van Dagblad van het Noorden en de Leeuwarder Courant. Een zeer nuttige bijdrage aan de discussie over het vreedzaam samenleven met de wolf.

Wolvenecoloog Rick van Malssen

Voor de NRC interviewde Bibi Dumon Tak wolvenecoloog Rick van Malssen. Hij laat zich kritisch uit over de anti-wolvenpropaganda die gaande is in de media. ”Er lijkt een lobby te worden gevoerd om het op confrontaties te laten aankomen en zo afschot te kunnen bewerkstelligen”, zegt hij.

Van Malssen is groot voorstander van deugdelijke wolfwerende hekken. ”Wolven moeten leren van vee af te blijven en als die hekken niet deugen, zoals we in de praktijk vaak zien, zoals rasters met slappe prikstokken, of hekken met hangende draden, dan leren de welpen ook dat een schaap een makkelijke prooi is. Ze moeten juist wegrennen bij het zien van een schaap.
”De enigen die dat kunnen bewerkstelligen zijn de veehouders. Er is geld beschikbaar. Maar dat alleen is niet voldoende. Er moet ook controle op komen. Dat is misschien nog wel het belangrijkste. Dat die hekken eerst worden gecontroleerd voordat de subsidie wordt verstrekt.”

Van Malssen vermoedt dat veel veehouders geen hulp willen. Het is namelijk makkelijker om een schadevergoeding te krijgen voor een schaap dat gedood is door een wolf, dan om een veilig hek te plaatsen, constateert hij.

Nieuwe publicatie: ”Dierenwelzijn, de wet en onze democratie”

Een verandering van de Wet Dieren zou veel kunnen betekenen voor de manier waarop we in ons land omgaan met dieren. Miljoenen varkens, kippen, koeien hebben zich lang moeten aanpassen aan de wensen van de mens. In 2021 is een wetswijziging aangenomen door het parlement, die beoogt de verhoudingen om te draaien: niet langer zou het aanpassingsvermogen van dieren op de proef mogen worden gesteld. Nu is het de beurt aan de mens: pas de wijze van houden zo aan dat dieren daar niet meer onder hoeven te lijden.

Er kwam sindsdien vanuit de veehouderij een krachtige lobby op gang om de wetswijziging ongedaan te maken. De publicatie Dierenwelzijn, de wet en onze democratie bevat een analyse van honderden WOO-documenten die in 2023 door het ministerie van LNV zijn vrijgegeven. De lezer krijgt inzicht in de rol die ambtenaren, ministers, belangenorganisaties en politici hebben gespeeld bij pogingen om het zogeheten amendement Vestering te elimineren. De inwerkingtreding van de wetswijziging is veelvuldig uitgesteld. Het ministerie van LNV heeft er alles aan gedaan om daar alsnog een stokje voor te steken.

Dierenwelzijn, de wet en onze democratie is hieronder gratis te downloaden.


De afloop

Het amendement Vestering zou op 1 juli 2024 in werking treden. Landbouwminister Piet Adema kwam met een zogeheten Nota van Wijziging om dat te voorkomen. Die nota is op 19 maart 2024 met steun van onder meer PVV door de Tweede Kamer aangenomen. Evenals een amendement van VVD en D66. Lees meer over de afloop in het bericht: Dierwaardig ‘voor zover zulks redelijkerwijs kan worden verlangd’.
En: Strijd om de Wet dieren nog niet gestreden

Podcast studio plantaardig

Samen met Imke de Boer was ik te gast in Studio Plantaardig. Esther Molenwijk maakte een podcast met als centraal thema de invloed van de agrolobby op overheid en wetenschap. Imke en ik verdedigen de noodzaak van onafhankelijkheid in wetenschap en wetgeving, een (kern)waarde die ondermijnd wordt.