Het einde aan het afknippen van varkensstaarten in Nederland per 2030 raakt uit zicht. De deadline voor het behoud van de krulstaarten zal niet worden gehaald, verwacht directeur Jean Marie Van Oort van fokbedrijf Topigs Norsvin, een bedrijf met vestigingen in 56 landen waaronder China en Rusland.
Van Oort noemt geen nieuw jaartal, maar er moet volgens hem in de Nederlandse varkenshouderij nog veel gebeuren. Het uitstel dat hij verwacht, ligt volgens hem niet aan de genetica, die is op orde. Topigs Norsvin is in staat varkens te leveren die hun krulstaart kunnen behouden dankzij selectie op sociaal gedrag, aldus Van Oort in een opmerkelijk interview met vakblad Pigbusiness.
Terughoudendheid onder varkenshouders
Varkenshouders willen geen dieren met krulstaart, omdat de varkens er anders uit verveling of ten gevolge van stress in gaan bijten. Onder varkenshouders heerst grote terughoudendheid om met dat ”couperen” te stoppen, signaleert Van Oort. Dat heeft te maken met de eisen die gelden voor transport en slacht en de extra kosten waar varkenshouders voor komen te staan wanneer er zich uitbraken van staartbijten voordoen. Licht gewonde dieren mogen niet zo maar vervoerd worden. Bij varkenshouders bestaat de angst dat ze deze dieren niet kunnen afvoeren.
Dat de Nederlandse varkenssector kampt met ernstige ziekte bij twee derde van de biggen – een ziekte die het staartbijten in de hand werkt – daarover laat Van Oort zich niet uit.
LVVN komt met pilot
Traditiegetrouw gooit de staatssecretaris van het ministerie van LVVN er nog maar eens een pilot tegenaan, ”gericht op het optimaliseren van 1) een uniforme beoordeling van varkens met lichte staartbijtschade en 2) de transportvoorwaarden voor deze varkens. Tijdens de pilot wordt ook de impact van deze optimalisatie voor varkenshouders en slachthuizen in kaart gebracht. Eind 2026 zal de Kamer geïnformeerd worden over het verdere verloop van dit traject”. Was getekend Silvio Erkens.
Ambitie varkenssector: 2040
Ook Coviva – een samenwerkingsverband van varkenssector en overheid – heeft de bakens verzet. De ambitie is nu om in 2040 varkens te houden mét krulstaart, ”onder voorwaarde dat het dierenwelzijn geborgd is”. Tien jaar later dus dan de eerder gestelde deadline, bijna vijftig jaar (!) nadat er een Europees verbod op het couperen van varkensstaarten is ingevoerd. En dan maakt Coviva ook nog een belangrijk voorbehoud.
Grote kans dat de politiek hierin niet meegaat. Er is al te vaak uitstel verleend. Lees ook wat er in Denemarken gebeurt: Draconische maatregelen voor Deense varkenssector In Nederland loopt een rechtszaak van Varkens in Nood tegen het ministerie van LVVN omdat er niet wordt opgetreden tegen varkenshouders die de staarten van hun dieren couperen.
Rangordegevechten zijn bij kleinschalig gehouden kalkoenen ”doodnormaal”. Ze verlopen meestal probleemloos.
Het moet voor kalkoenen hel op aarde zijn. Met z’n duizenden opgepropt in een stal. Van het ene moment op het andere kan de gekte toeslaan. Meestal is één kalkoen dan de pineut. Die kan met gemak dertig andere kalkoenen achter zich aankrijgen. Ze jagen het slachtoffer op en pikken het in de nek, net zo lang totdat ze dood neervalt. En zelfs dan kan het pikken nog doorgaan.
Soms heeft een opgejaagde kalkoen geluk. Dan kan ze ergens wegduiken, zodat haar aanvallers niet bij haar nek en kop kunnen. Maar pas op: kom niet te gauw weer tevoorschijn, want ze weten je te vinden, zo blijkt keer op keer.
Onderzoekster van Wageningen Universiteit Thea van Niekerk beschrijft deze moordpartijen in het rapport Kalkoenen met onbehandelde snavels. Ze deed een literatuurstudie naar de vraag of in de kalkoenenhouderij gestopt kan worden met het behandelen van de snavels. Bij kleine kuikens wordt nu standaard de snavelpunt verhit met een infraroodlaser waarna deze afsterft. Sinds 2018 is die ingreep verboden, maar de houders van kalkoenen hebben tot 2028 een vrijstelling.
Stoppen kan niet zo maar, vanwege de gruwelijke gevolgen als het pikgedrag uit de hand loopt, waarover Van Niekerk in haar rapport schrijft. Wel is het mogelijk om schade te verminderen, maar dat vraagt volgens haar nogal wat:
> stallen met elementen waarachter de kalkoenen zich kunnen verschuilen; > zeer frequente controle in de stal en aangepikte dieren onmiddellijk apart zetten; > veel bezigheidsmateriaal en zeer frequente wisseling ervan om verlies van interesse tegen te gaan.
Alleen zo kan het pikgedrag, dat berust op normale rangordegevechten die bij kleine groepjes kalkoenen doorgaans zonder al te grote problemen verlopen, binnen de perken worden gehouden.
Het aanbrengen van schuilmogelijkheden stuit bij kalkoenhouders op weinig weerstand, zo toont Duits onderzoek aan. De andere punten zijn in een ”normale bedrijfsvoering” niet mogelijk, stelt Van Niekerk vast.
2028 einde vrijstelling
In 2028 zou er een einde moeten komen aan de vrijstelling die kalkoenhouders nu nog hebben van het verbod op de ingrepen die ze bij hun dieren plegen. Het behandelen van de snavels van kalkoenen mag dan niet meer. Maar dat lijkt, gezien het bloed dat dan gaat vloeien, niet zo’n goed idee. Beter dus om maar helemaal te stoppen met de kalkoenenhouderij? Van Niekerk trekt deze vergaande conclusie niet. De opmerkingen die ze maakt over kostprijsverhoging en mentale belasting voor de kalkoenhouder doen eerder vermoeden dat ze adviseert om door te gaan met het behandelen van de snavels.
Nederland telt ruim 25 kalkoenhouders. Berichten over vogelgriep bij deze bedrijven geven inzicht in de huidige aantallen dieren per bedrijfslocatie. Die variëren tussen de 23.000 en 38.000. Vrijwel altijd bestaat één locatie uit meerdere stallen. Over de bezetting per stal is weinig bekend. Bedrijven met een Beter Leven Keurmerk 2 sterren moeten zich houden aan 6,25 kalkoenen per vierkante meter staloppervlak/maximaal 35 kg ”levend gewicht” per vierkante meter, vanaf een leeftijd van 7 weken. Bij de gangbare kalkoen is dat resp. 48 kg en 58 kg. Een vetmestronde duurt ongeveer 16 weken voor hennen en en paar weken langer voor de hanen. Hennen wegen voordat ze naar de slacht gaan circa 10 kg, hanen zijn twee keer zo zwaar. (Bron pluimveebedrijf.nl)
Hoogstwaarschijnlijk na het zomerreces van 2026 krijgt de Tweede Kamer een nieuw ontwerp-AMvB Dierwaardige Veehouderij voor behandeling aangeboden. Dat heeft staatssecretaris Erkens van landbouw toegezegd. Hij heeft wat meer tijd nodig, omdat de AMvB nog wordt uitgebreid met doelstellingen voor houders van vleesvee. Ook is de verwerking van 7200 reacties op de internetconsultatie nog niet voltooid.
Het nieuwe kabinet pakt de draad van de AMvB die moet leiden tot een dierwaardige veehouderij in 2040 weer op, zo bleek al eerder uit het coalitieakkoord. Het stelt hiervoor subsidies en fiscale maatregelen in het vooruitzicht. Nog onbekend is om hoeveel geld het gaat.
Of het nieuwe kabinet grote wijzigingen gaat aanbrengen in de op 24 juni 2025 door voormalig BBB-landbouwminister Wiersma gepresenteerde concept-regeling AMvB Dierwaardige veehouderij, is nog onduidelijk. De behandeling van die conceptregeling is vorig jaar na de val van het kabinet stop gezet. Officieel moesten er in 2025 regelingen komen voor het realiseren van een dierwaardige veehouderij in 2040. Die deadline was in 2024 door toedoen van D66 en VVD in de Wet dieren opgenomen. Wiersma maakte geen haast met de AMvB. De Nederlandse veehouderij was volgens haar al dierwaardig.
Erkens: Er ligt een wettelijke opdracht voor 2040
Erkens (van VVD-huize) geeft aan dat hij zich houdt aan de wettelijke opdracht om in 2040 tot een dierwaardige veehouderij te komen. Volgens hem komt dit ook tegemoet aan de wensen van de huidige consument. Erkens ziet kansen om een dierwaardige veehouderij te realiseren, samen met België en Duitsland.
Er zullen tussendoelen worden gesteld, zodat de noodzakelijke stappen in fases kunnen worden uitgevoerd. Dat is nodig om het verdienmodel van de Nederlandse veehouders overeind te houden. Erkens ziet zelfs mogelijkheden dat Nederland met een dierwaardige veehouderij zijn concurrentiepositie kan versterken.
Als je te snel en te ambitieus bent, loop je het risico dat je jezelf uit de markt prijst. We werken aan de randvoorwaarden, er is wel degelijk marktvraag, en de overheid zal de regie nemen om de consument te informeren, aldus Erkens tijdens een debat over dieren in de veehouderij met de vaste Kamercommissie voor landbouw op 23 april. Ook komt er een Autoriteit Dierwaardige Veehouderij. Dit onafhankelijke instituut gaat het proces volgen en waar nodig adviezen geven om bij te sturen.
Vleeskoeien
In haar laatste brief aan de Tweede Kamer bevestigde voormalig landbouwminister Wiersma dat de AMvB dierwaardige veehouderij ook gaat gelden voor vleesvee. ”Uiteraard is hiervoor een zorgvuldig proces ingericht waarbij belangrijke stappen die bij het opstellen van de AMvB voor de andere sectoren zijn gevolgd, worden doorlopen. Zorgvuldigheid gaat hier wat mij betreft boven snelheid.”
De AMvB had, evenals het Convenant Stappen naar een dierwaardige veehouderij, aanvankelijk alleen betrekking op melkvee, varkens, pluimvee en kalveren. Houders van vleeskoeien hebben in februari 2026 zelf aan de bel getrokken: de gemaakte afspraken zouden ook consequenties hebben voor hun dieren. Ze vrezen extra eisen, zo lieten ze via Nieuwe Oogst weten. Daarbij denken ze aan stoppen met onthoornen, stoppen met keizersneden en meer vierkante meters per dier in de stal. ‘Twee dieren in één hok, terwijl er normaal vier of vijf dieren lopen. De aanblik geeft direct een leeg gevoel; er mist echt iets’, aldus Wouter Hartendorf, voorzitter vleesvee van LTO.
Inmiddels ligt er een concept AMvB vleesvee. Hierin staan regels over aanpassingen in de houderij die tegemoet komen aan de gedragsbehoeften van vleeskoeien en over (het stoppen met) ingrepen bij dieren in de veehouderij. Uit de toelichting blijkt echter dat er gesprekken met vleesveehouders zijn gevoerd over de praktische uitvoerbaarheid. Er is dus al op voorhand in samenspraak met de sector een selectie gemaakt van regels. In zoverre lijkt de VVD-staatssecretaris het beleid van zijn voorgangers voort te zetten. Ik schreef over deze werkwijze eerder het artikel Met de schaduwmacht aan tafel.
Nederland komt van ver
Nederland komt van ver, zo blijkt uit onderzoek van Wageningen Universiteit en Connecting Agri&Food. Zij voerden een zogeheten ”nulmeting” uit en hebben daarbij gekeken naar de mate van dierwaardigheid van veehouderijen die werken volgens een keurmerk. Daarvoor hebben ze zogeheten Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) opgesteld. Voor 1 op de 3 KPI’s blijken keurmerken helemaal geen eisen te stellen, zoals een kruidenrijke begroeiing van de uitloop voor leghennen. En aan de eisen die wel worden gesteld, voldoet meer dan 90% niet of niet volledig. Dierenbescherming en Caring Farmers hebben een gezamenlijk werkplan opgezet om ”richting 10% dierwaardigheid in 2030 te kunnen bewegen”.
Dierwaardig nu
Vanuit de samenleving komt steeds meer druk om eindelijk eens serieus werk te maken van de transitie naar een dierwaardige veehouderij. Twaalf organisaties op het gebied van dierenwelzijn en dierenbescherming hebben op 23 april 2026 het rapport Dierwaardig Nu gepresenteerd. Daarin zijn de gedragsbehoeften van dieren nader uitgewerkt. Deze kunnen dienen als onderlegger voor concrete normen in de wetgeving op het gebied van een dierwaardige veehouderij. Op een speciale website spreken 48 wetenschappers hun steun uit aan het manifest dierwaardige veehouderij.
NIEUW boek over een waanzinnige crisis. Gratis te lezen. Klik hier
Op 21 maart 2026 was het 25 jaar geleden dat in Nederland de mond- en klauwzeercrisis uitbrak. Een gelegenheidscoalitie van wetenschappers, bedrijven en belangenbehartigers nam destijds de macht over. In eerste instantie rond enkele besmettingshaarden en later in het hele gebied tussen Zwolle-Apeldoorn-Deventer – de zogeheten driehoek – kregen houders van zogeheten evenhoevigen te maken met ingrijpende, vrijheidsbeperkende maatregelen.
De sterk op het economische belang geënte wet- en regelgeving (Europees én nationaal) werden zo geïnterpreteerd dat er geen ontkomen aan was. De staat gaf, aangestuurd door de agrolobby, de aanzet tot ‘’stamping out’’. Ik woonde destijds middenin het gebied. Ook het lot van onze dieren (twee varkens en acht schapen) werd van staatswege bezegeld.
Nog één keer heb ik mijn dossier mkz van zolder gehaald. Om uit te zoeken wie het nu eigenlijk voor het zeggen had, waarop het ingrijpende overheidsoptreden gebaseerd was, of het niet anders had gekund, en hoe het nu verder moet.
Een kwart eeuw later zie ik de mkz-uitbraak, die uiteindelijk het leven kostte aan meer dan 200.000 veelal gezonde evenhoevige dieren, vooral als symptoom van een hyperproductief en onhoudbaar veehouderijsysteem, passend in een patroon van voedselschandalen en misstanden. Het was geen drama of ramp die ons en vele anderen overkwam. Het bleek een ingecalculeerd risico.
Lees online mijn boek Macht in tijden van mond- en klauwzeer. Het is gratis. Met dank aan Jan Smit, die er met behulp van WordPress een prachtige website omheen bouwde.
De mens praat al eeuwen lang óver dieren in plaats van mét dieren (uitzonderingen daargelaten). Dat komt doordat de mens zich verheven voelt boven het dier. Daar past een heel arsenaal aan woorden bij. Met die woorden houdt de mens de dieren op hun plek. Dit gebeurt inmiddels tegen beter weten in. Ook al is nog lang niet iedereen het daarover eens.
‘‘We zullen naar nieuwe woorden moeten zoeken’’, zei Denker des Vaderlands Marjan Slob een tijdje geleden over de veranderingen die gaande zijn in het denken over de relatie mens-dier. Ze noemde geen voorbeelden, maar ik vermoed dat ze niet doelde op bijvoorbeeld het woord ‘‘vreten’’.
Dit woordgebruik is simpel te veranderen. Het is niet zo moeilijk om zowel bij mens als dier het woord ‘‘eten’’ te gebruiken. Veel verschil is er althans niet tussen een varken dat brokjes uit een voerbak hapt en een mens die een stuk vlees in zijn mond propt. Vreten is volgens Van Dale gulzig of veel eten. Zowel mensen als dieren kunnen vreten. Dus kunnen ze ook beiden eten, lijkt mij.
Eufemismen
Lastiger wordt het als we het over de talrijke eufemismen hebben, waarvan de mensen in de veehouderijsector zich gretig bedienen. Mestvarkens heten tegenwoordig vleesvarkens of gebruiksvarkens. Een hok met ijzeren stangen waartussen een zeug klemvast op de grond ligt, heet een kraambox. Als dieren massaal worden gedood vanwege een dierziekte, spreekt men over ruimen. Koeien met een afnemende melkproductie die naar het slachthuis gaan, worden eindecarrièrekoeien genoemd. Varkens met verwondingen, zijn in het jargon van veetransporteurs oranje varkens. Een baal hooi in een varkenshok waar voor het dier niets te beleven valt, wordt verrijkingsmateriaal genoemd. En een pluimveestal waarin 10.000 kippen leven op een stalen constructie met roosters en mestbanden heet volièrehuisvesting.
Je reinste misleiding
Het jargon van de mensen in de veehouderijsector zit vol met dit soort woorden. Het is meer dan verhullend taalgebruik. Er wordt een valse voorstelling van zaken gegeven. Het is je reinste misleiding. Schrijver Carolina Trujillo ergert zich er groen en geel aan. In haar NRC-column bekritiseert ze deze vorm van oplichting, naar aanleiding van berichten in de media over couperen. Een Frans woord dat de varkensindustrie gebruikt voor het onverdoofd afbranden van gevoelige biggenstaarten, aldus Trujillo. Ze wijst op andere woorden die al volstrekt ingeburgerd zijn.
’’Dat koeien melk ”geven” moet wel het oereufemisme zijn. Koeien ”geven” geen melk, die melk wordt uit hen gezogen, schrijft Trujillo. Ze maken het voor hun baby’s die door mensen geroofd worden. ”Leveranciers van zuivel” worden ze ook wel genoemd. ”Wie zijn zuivelleverancier probeert te flikken wat de zuivelindustrie koeien flikt, eindigt geheid in de boeien. Hem onder dwang bevruchten, om iets te noemen.’’
Het taalgebruik is diep ingesleten en duikt zelfs op in artikelen over het einde van de hegemonie van de vleesindustrie. Zo komt in een artikel over de gehaktbal van de toekomst (grotendeels plantaardig met een beetje vlees), de dubbeldoelkoe aan bod: ”Koeien die, als ze uitgemolken zijn, goed kunnen worden vetgemest en dan nog een mooi stuk vlees geven”, noteert de journalist. En de boer met dubbeldoelkoeien zegt: ”Wij hebben Jersey-koeien, vanwege de vette melk, dat is goed voor de boter. En Maas-Rijn-IJssel-koeien. Die zijn wat zwaarder en geven meer vlees.” Hoezo geven?
Veehouderijleugens
Trujillo introduceert een nieuw woord: ‘‘veehouderijleugens’’. Ook dat is een woord waarop Marjan Slob, toen ze het erover had dat we naar nieuwe woorden moeten zoeken, vast niet doelde. Maar misschien moeten we eerst van die valse voorstelling van zaken af, voordat we nieuwe woorden kunnen bedenken. Woorden van buiten het bestaande systeem, die uitdrukking geven aan een gelijkwaardige relatie tussen mens en dier. Een systeem waarin geen sprake is van mishandeling en uitbuiting. Waarin niet gesproken wordt over ”stuks vee” en ”veestapel”.
Nieuwe woorden komen vanzelf als we weigeren de oude woorden nog langer te gebruiken. Hoewel dat nog wel even kan duren. Het huidige woordgebruik is effectief voor degenen die de dieren op afstand willen houden. Ze vormen een verdedigingslinie tussen mens en dier en voorkomen dat we dieren moeten beschouwen als wezens met een eigen identiteit, een eigen gedragsrepertoire, een eigen taal. Ze komen van pas bij het praten óver dieren, in plaats van mét dieren.
”Ruimen” wordt ”doden”
We staan nog maar aan het begin. Maar de verandering is wel ingezet. Zo is de afgelopen jaren vrij plotseling in de berichtgeving over de bestrijding van vogelgriep het veel gebruikte eufemisme ”ruimen” vervangen door het meer toepasselijke ”doden” of ”afmaken”. Ook komt er niet alleen steeds meer erkenning voor de eigen taal van dieren, de manier waarop ze met elkaar communiceren, maar ook voor het vermogen van de mens om die taal te verstaan. Mooi voorbeeld is te vinden in het artikel over natuurlijk gedrag van kippen (zie tekst over kippenpraatjes).
Op een Fries melkveebedrijf met 72 melkkoeien in de gemeente Noardeast-Fryslân (in de buurt van Kollumerpomp) zijn in eerste instantie bij vijf koeien antistoffen aangetroffen tegen hoogpathogene vogelgriep H5N1. De antistoffen zijn gevonden na onderzoek vanwege een besmetting van een kat met vogelgriep. De kat, die inmiddels is overleden, was afkomstig van de melkveehouderij.
Op het bedrijf is na bemonstering van alle melkgevende koeien geen actief virus aangetroffen, niet in de melk en niet in het bloed. De aanwezigheid van antistoffen duidt wel op een doorgemaakte infectie met het virus. Nader onderzoek liet zien dat de antistoffen bij meer koeien aanwezig waren: bij 47% van de melkgevende koeien en bij 63% van het jongvee op het betreffende bedrijf. Hetgeen duidt op overdracht van virus van koe op koe. Er zijn geen antistoffen zijn aangetoond in de bloedmonsters van melkkoeien van andere bedrijven in Nederland, zo maakte staatssecretaris Erkens in een brief aan de Tweede Kamer op 15 mei 2026 bekend.
Koe met ademhalingsproblemen
Eén van de koeien op het bedrijf in Friesland had medio december 2025 last van een uierontsteking en ademhalingsproblemen, aldus het Ministerie LVVN. Of de andere koeien met antistoffen ook gezondheidsklachten hadden en wat er met hun melk is gebeurd, daarover zijn nog geen mededelingen gedaan. Volgens Nieuweoogst.nl is alle melk van het bedrijf ingezet voor gepasteuriseerde producten.
De berichtgeving over de besmetting op het Friese melkveebedrijf was lange tijd verre van volledig. Ook een half jaar later is nog niet duidelijk waarom er zo lang is gewacht met het testen van de koeien. Bij de overleden kat was al op 26 december 2025 vastgesteld dat het om vogelgriep ging. Het is niet bekend gemaakt of op dat moment al duidelijk was dat de kat bij het melkveebedrijf hoorde. Daar zijn pas op 15 en 22 januari 2026 monsters genomen. Eerst bleek er sprake van één koe met antistoffen, later van vijf. En nu dus blijkt de helft van de melkgevende koeien en twee derde van het jongvee een infectie te hebben doorgemaakt.
Geen mededelingen over onderzoek melkveebedrijven in buurt van besmette pluimveebedrijven
Onduidelijkheden zijn er nog altijd over het verloop van het onderzoek. Bij melkveebedrijven in de directe omgeving van een met vogelgriep besmet pluimveebedrijf, worden doorgaans melkmonsters afgenomen en onderzocht op de aanwezigheid van vogelgriepvirus en antistoffen tegen vogelgriep. De dichtstbijzijnde besmettingsgevallen bij pluimvee deden zich voor in Drogeham (14 november) en Opende (17 november), beide zuidelijker gelegen dan de gemeente Noardeast-Fryslân. Op 18 februari werd er melding gedaan van een besmetting bij een leghennenbedrijf iets ten noorden van Dokkum, in Aalsum, gemeente Noardeast-Fryslân. De overheid doet geen mededelingen over onderzoek bij melkveebedrijven in de nabijheid van besmette pluimveebedrijven.
Basismonitoring
In de basismonitoring zijn tot op heden geen signalen gevonden die aanleiding geven tot een verdenking van een vogelgriepbesmetting bij melkkoeien, zo schreef demissionair minister Wiersma op 23 januari 2026 in een brief aan de Tweede Kamer. ”Op korte termijn zal ik de deskundigen vragen een risicobeoordeling te geven. Tevens zal ik deskundigen vragen naar een analyse van mogelijke besmettingsroutes en de monitoringsmogelijkheden van HPAI bij runderen te beoordelen op effectiviteit”.
Wie heeft wie besmet?
Wur.nl wijdt een speciale pagina aan het geval van vogelgriep bij koeien. Grote vraag is wie wie heeft besmet: de kat de koeien of omgekeerd. Op de wur.nl pagina staat: ”We kunnen op dit moment niet vaststellen of uitsluiten dat er een direct verband is tussen de besmetting van de kat en de koe op hetzelfde bedrijf. De besmettingen kunnen onafhankelijk van elkaar zijn ontstaan, bijvoorbeeld door blootstelling aan in de omgeving aanwezige wilde vogels (doordat de kat een dode of zieke wilde vogel heeft gegeten).
Volgens Wur.nl is het nog steeds waarschijnlijk dat wilde vogels de oorzaak zijn van de besmetting van de koeien. ”Ze zijn mogelijk blootgesteld aan de ontlasting van besmette vogels, of hebben direct contact gehad met een besmet vogelkadaver, of een virus dragend vogelkadaver is in contact gekomen met het voer van de runderen. Het is ook mogelijk dat de kat besmet is geraakt door het eten van besmette melk van de koe.”
Primeur
De vondst van antistoffen bij het Friese melkvee is voor zover bekend de eerste in Europa. Het toont de kwetsbaarheid van deze sector voor de introductie van een zeer besmettelijke dierziekte, die steeds meer slachtoffers onder zoogdieren maakt. In de VS was in 2024 en 2025 een grote uitbraak van vogelgriep bij koeien. In Nederland heerst sinds oktober vorig jaar bij pluimveebedrijven in het hele land weer volop vogelgriep. Er worden veel dode vogels gevonden en ook vossen blijken besmet.
Dat Friesland de ”primeur” heeft van koeien met antistoffen, hoeft niet te verbazen. Onderzoek in opdracht van het Ministerie naar 47 afgeschoten vossen in Friesland leidde tot een alarmerend resultaat: twee vossen testten positief op het virus (waarvan één duidelijk ziek was) en bij 22 van de 47 onderzochte dieren werden antistoffen gevonden. Hetgeen erop duidt dat deze dieren met het virus in aanraking zijn geweest. (wur.nl)
Advies EFSA: onderzoek melkveebedrijven in vogelgriepgebieden
De EFSA (Europese autoriteit voor voedselveiligheid) adviseerde in een rapport van 16 december 2025 om virusverspreiding in de EU te voorkomen via melkhygiëne, een verbod op het vervoer van runderen in besmette gebieden, het vermijden van uitwisseling van werknemers, voertuigen en apparatuur en het implementeren van bioveiligheidsmaatregelen vóór het betreden van bedrijven. En: ”Indien het virus wordt aangetroffen bij wilde vogels of pluimvee, dient surveillance van melkveebedrijven in het getroffen gebied te worden overwogen.” Een dergelijk onderzoek naar melkveebedrijven wordt in Nederland voor zover bekend (nog) niet systematisch uitgevoerd.
In een rapport over het vogelgriepseizoen 25-26 maakt EFSA bekend welk virustype bij de besmette boerderijkat is aangetroffen: H5N1 genotype EA-2024-DI.2.1. In het advies van het Responsteam Zoönosen (RT-Z) over koeien met antistoffen tegen hoogpathogene aviaire influenza wordt verwezen naar een vervolgonderzoek naar antistoffen bij 3000 koeien uit Friesland en de rest van Nederland. Daarbij werden geen antistoffen tegen HPAI gevonden. Het RT-Z concludeert dat de aanwezigheid van antistoffen tegen HPAI, en daarmee uitbraken van HPAI bij koeien, geen wijdverspreid probleem zijn in Nederland. ”Er kan echter niet uitgesloten worden dat er sporadisch uitbraken zoals op het bedrijf in Friesland hebben plaatsgevonden. De vondst van antistoffen bij koeien op het bedrijf maakt wel duidelijk dat dit een scenario is waar in de komende jaren tijdens het vogelgriepseizoen rekening mee moet worden gehouden.”
Volgens het RIVM is er geen aanleiding om het risico voor de volksgezondheid aan te passen. Het risico blijft zeer laag voor de algemene bevolking, en gemiddeld voor personen met een beroepsmatige blootstelling aan besmette dieren.
Illustratie uit artikel in Science van 25 april 2025
De uitbraak van vogelgriep die in het tweede decennium van deze eeuw in de VS bij talrijke diersoorten om zich heen grijpt, is van een niet eerder vertoonde omvang. Geregeld raken er ook mensen besmet. Op 2 november 2026 wordt een dodelijk slachtoffer gemeld: een medewerker van een besmet melkveebedrijf in Yakima County.
De autoriteiten zijn er tot dusver niet in geslaagd het hoogpathogene virus H5N1 onder controle te krijgen, ondanks het miljard aan dollars dat de regering Trump beschikbaar stelde. Het geld was vooral bedoeld om de economische gevolgen van de crisis in de pluimvee-industrie te verzachten en te helpen het virus buiten de deur te houden. Iets wat maar ten dele is geslaagd. In vier jaar tijd zijn 196 miljoen kippen, kalkoenen en eenden slachtoffer geworden. De uitbraken gaan gewoon door.
Na een periode van rust in de zomer van 2025, signaleert de Scientific American: ”Birdflu is back again”. Ook in 2026 doen zich nog geregeld uitbraken voor bij pluimveebedrijven. In januari waren er 16 nieuwe uitbraken, waarvan twee op zeer grote bedrijven: 1,3 miljoen en 1,5 miljoen leghennen. Op 13 mei 2026 was er een officiële melding van 12 besmettingen bij melkvee in Idaho. Dat aantal is op 8 augustus opgelopen tot 175. Eind maart 2026 verscheen er een uitgebreid overzichtsartikel op de website van Science, over de verspreiding van het virus en de beschikbaarheid van vaccins. Eerder was er al het bericht in de NYT dat het virus zich kan verspreiden via lucht en (afval)water. De inzichten nemen toe, maar het virus laat zich niet stoppen.
Unieke sprong
H5N1 heeft in 2024 in de VS een unieke sprong gemaakt naar melkvee. Het totaal aantal besmette melkveebedrijven is sinds maart 2024 gestegen naar 1222 (stand 03/11/2026), in 21 staten. In de staat California heeft zich sinds augustus 2024 een enorme piek voorgedaan met 773 besmette bedrijven. Medio 2025 leek het ergste voorbij. Er kwamen berichten over een stijgende melkproductie. Het aantal koeien nam na een gestage daling weer toe en ook de melkgift per koe. Maar de officiële besmettingscijfers worden – sinds Trump aan de macht is – niet vertrouwd. Sinds oktober 2060 is er een grote uitbraak gaande onder melkvee in de staat Washington, met 34 besmette bedrijven (stand 2 november 2026).
De EFSA heeft in mei 2025 een rapport gepubliceerd over het risico van het HPAI-virus H5N1, Euraziatische gans/Guangdong clade 2.3.4.4b, genotype B3.13.Gaat ook over mogelijk verspreidingsroutes naar Europa.Op 16 december 2025 verscheen een rapport over wat de gevolgen zouden zijn als het virus melkvee in de EU bereikt.Dat is inmiddels geen theorie meer, in januari 2026 werd bekend dat melkvee in Friesland besmet was geraakt.
Aan een catastrofe ontsnapt?
Hoewel het gevaar in de VS zeker nog niet is geweken, heeft het er vooralsnog alle schijn van dat de bevolking van de VS aan een catastrofe is ontsnapt. Tot dusver zijn er drie mensen overleden na een besmetting. De derde was een medewerker van een besmetmelkveebedrijf in de staat Washington. De twee andere sterfgevallen betroffen een oudere persoon in Louisiana (januari 2025) die besmet was met H5N1. Het andere geval, in de staat Washington, betrof een persoon die in november 2025 overleed aan een zeldzamere variant genaamd H5N5.
Wat opvalt: de autoriteiten maken in alle drie de gevallen melding van ”onderliggende gezondheidsproblemen”, zonder die nader toe te lichten, gevolgd door de mededeling dat de risico’s voor de volksgezondheid laag zijn. Onbekend is hoeveel medewerkers van melkvee- en pluimveebedrijven (overwegend immigranten) ziek zijn geworden en wiens overlijden buiten de statistieken is gebleven, of geheim gehouden uit angst voor Trumps anti-immigratiepolitie ICE.
Mutaties
In het tijdschrift Science meldden onderzoekers in december 2024 al dat het vogelgriepvirus dat huishoudt onder koeien, is gemuteerd. Het hecht zich daardoor beter aan cellen die bij mensen voorkomen in de bovenste luchtwegen. Na een jaar vol uitbraken stellen wetenschappers vast: aanhoudende verspreiding van H5N1 HPAI binnen melkvee verhoogt het risico op infectie en de daaropvolgende verspreiding van het virus naar mensen en andere gastheerpopulaties. (Science, 25 april 2025)
Op de website van Nature verscheen op 16 januari 2026 een artikel van een reeks wetenschappers over de aanpassing van het virus in koeien, waardoor het zich beter kan vermenigvuldigen in deze diersoort en het gevaar van een besmetting bij mensen blijft bestaan.
Al eerder was gebleken dat bij een ernstig zieke patiënt in Louisiana die het virus had opgelopen door contact met besmet pluimvee, zich een mutatie had voorgedaan, hoogstwaarschijnlijk direct na infectie met het H5N1 clade 2.3.4.4b type D1.1. Dit type circuleerde ook onder melkvee in Nevada.
In december 2025 verscheen een opmerkelijk onderzoek van de universiteit van Iowa. De melkklieren van productiedieren zoals schapen, geiten, runderen en alpaca’s, maar ook van varkens en mensen, bevatten dezelfde sialinezuurresiduen waaraan het virus dat in de VS circuleert zich bij melkvee kon hechten. Nader onderzoek is nodig.
Na acht maanden een omvangrijk testprogramma
Maandenlang heeft het virus in 2024 zijn gang kunnen gaan. Pas begin december van dat jaar – acht maanden na de eerste uitbraken – komt het Amerikaanse landbouwministerie met een landelijk testprogramma voor nader onderzoek naar rauwe (ongepasteuriseerde) melkmonsters. Veehouders moeten daaraan meewerken.
Het programma heeft niet alleen als doel om meer te weten te komen over de aanwezigheid van virus en te adviseren over preventieve maatregelen, maar ook om staten waar geen virus meer wordt aangetroffen H5N1-vrij te kunnen verklaren. Dat zal niet eenvoudig zijn. Er zijn verschillende virusstammen aangetroffen, waaronder het hierboven genoemde H5N1 type D1.1. Ook is er in de staat Arizona in de melk een nieuwe introductie van H5N1-virus aangetroffen, rechtstreeks afkomstig van wilde vogels.
Meerdere diersoorten
Het virus heeft zich inmiddels verspreid onder meerdere diersoorten. Het gaat al sinds 2022 rond onder pluimvee en dat zorgt voor, wat virologen noemen, een hoge virusdruk. Het virus verspreidt zich sinds 2024 van koe naar koe, naar kat, naar kip, naar mens, naar varken, naar wilde vogels.
Eind oktober 2024 is voor het eerst H5N1 aangetroffen bij een varken in Oregon. Het varken bevond zich op een hobbyboerderij, waar pluimvee besmet was geraakt met H5N1. In januari 2025 komen er berichten dat er zich op een commerciële eendenboerderij in California een mix heeft voorgedaan van H5N1 en H5N9. In maart 2025 komen de eerste berichten over een besmetting met H7N9 bij een pluimveebedrijf in Mississippi.
Besmettingen doen zich voor bij mensen die werken met koeien en assisteren bij het doden van pluimvee. Hun aantal neemt toe. Het Amerikaanse CDC spreekt inmiddels van een matig tot hoog risico. Ook doen zich besmettingen voor bij mensen die niet direct konden worden herleid tot contact met besmette dieren. Begin januari 2025 overleed de eerste Amerikaanse patiënt (met onderliggend lijden) aan een infectie met vogelgriep.
Het virus is aangetroffen bij katten, die er ernstig ziek van zijn geworden/aan dood zijn gegaan. Vermoedelijk hadden zij gedronken van rauwe melk of gegeten van besmet vlees. Begin maart 2025 is er een partij kattenvoer teruggeroepen omdat het besmet was met vogelgriep. Het rundvlees lijkt vooralsnog veilig. De consument heeft wel adviezen gekregen over de bereiding ervan. Zo moeten hamburgers tot minimaal 74 graden Celsius worden verhit.
”Bestrijding tot dusver mislukt”
De Amerikaanse viroloog Rick Bright zei in oktober 2024 naar aanleiding van talrijke besmettingen op melkveebedrijven in California in de Los Angeles Times dat de bestrijding van het virus tot dan toe was mislukt. Circa 10-15% van de besmette koeien in deze staat hebben de virusgolf niet overleefd. Dode dieren werden langs de kant van de weg gelegd. In die staat is ook op veel plaatsen H5N1-virus in het rioolwater aangetroffen.
Melkveehouders in de meeste staten waren, onder het motto ”Don’t test, don’t tell”, lange tijd terughoudend met het testen van vee, van zichzelf en van hun medewerkers. De situatie doet sterk denken aan wat we in Nederland hebben meegemaakt met de Q-koortsuitbraak in 2007. Toen lieten noodzakelijke maatregelen lang op zich wachten. Het belang van de volksgezondheid was ondergeschikt aan het belang van de veehouderij. Nog altijd tellen in ons land economische belangen zwaarder, zoals blijkt uit de moeizame totstandkoming van een vaccinatiecampagne tegen vogelgriep bij pluimvee.
Roep om vaccinatie
In de VS daarentegen begint de nood nu wel erg hoog te worden. Het virus blijkt bij besmette koeien te hebben geleid tot 10-15% sterfte. Al in september 2024 pleitten de grootste eier-, kalkoen- en zuivelorganisaties voor vaccinatie. Sinds 2022 zijn in de Verenigde Staten zo’n 175 miljoen kippen, kalkoenen en andere vogels gedood.
In februari 2025 komen de eerste berichten uit de VS dat vaccinatie van pluimvee onder voorwaarden is toegestaan. Vaccinproducent Zoetis heeft een licentie gekregen. Tegelijkertijd zijn er signalen dat de pluimveehouders vaccinatie tegenhouden vanwege handelsbelangen. Volgens Newsweek heerst er angst dat vaccinatie de exportmarkt voor pluimvee, goed voor bijna 6 miljard dollar, zou kunnen verwoesten. Maar de berichten over een vaccinatieplan houden aan. De ontwikkeling van een mRNA-vaccin ter bescherming van mensen ligt vrijwel stil, sinds antivaxer minister Robert Kennedy besloot erop de bezuinigen.
Gesleep met vee
De uitbraak van vogelgriep in de VS confronteert het publiek aan de andere kant van de oceaan met de kwetsbaarheid van de melkvee-industrie. Berichten in de media laten zien hoe risicovol de concentratie van grote aantallen dieren en het gesleep met vee kan zijn voor de volksgezondheid. Het virus komt via de melk angstwekkend dicht bij de mens. Wetenschappers houden rekening met meerdere mutaties. “Ik denk dat het alle kanten op kan”, zei Caitlin Rivers, epidemioloog bij het Johns Hopkins Center for Health Security op 5 december 2024 in Science. Een nieuwe variant die is opgedoken bij vogels, baart grote zorgen.
Tot de consument dringt door dat er iets aan de hand is in hun voedselsysteem
Hoe groot het gevaar kan zijn, blijkt uit het volgende: in de rauwe melk van besmette koeien werden in 2024 enorme hoeveelheden virus aangetroffen. Ook in één op de vijf monsters van melk in de supermarkt in 38 staten zaten virusdeeltjes. Als je besmette melk uit de supermarkt drinkt, word je niet ziek omdat deze gepasteuriseerd is. Maar rauwe melk van besmette koeien blijkt wel te zijn geleverd aan supermarkten in de staat California. De melk is teruggeroepen. Onbekend is hoeveel mensen en andere zoogdieren van de melk hebben gedronken. Katten lijken het grootste slachtoffer. Onderzoek heeft aangetoond dat zij het virus hebben overdragen op mensen, onder wie dierenartsen.
Het vergassen van pluimvee dat is besmet met vogelgriep, krijgt in de media weinig tot geen aandacht. Nu het doden van kippen weer in volle gang is dringt de vraag zich op: hoe gaat dat in z’n werk? Gebeurt het allemaal wel zo efficiënt als wordt beweerd?
Stallen vol met tienduizenden kippen. Het is niet eenvoudig om die zo snel mogelijk te doden als er een uitbraak is van vogelgriep. ”Ruimen” wordt het genoemd. In feite gaat het om het ”vergassen” met koolstofdioxide, CO2 . Een methode die bij een gemiddeld bedrijf circa zeven uur in beslag neemt. De kosten bedragen, afhankelijk van de grootte, circa €100.000 per locatie.
Vogelgriep zijn gang laten gaan, kan gezien de enorme concentratie aan dieren in ons land tot dramatische gevolgen leiden. Stallen vol met kippen zijn zeer productieve virusfabrieken. Vandaar dat de overheid bij een uitbraak op een bedrijf laat weten dat alle dieren in stallen ter plekke worden gedood. Daarbij wordt echter nooit verteld hoe dat precies in z’n werk gaat.
Kamervragen
In 2022 stelde de Partij voor de Dieren hierover Kamervragen. De antwoorden van toenmalig landbouwminister Carola Schouten zijn nog altijd actueel. Volgens Schouten is stalvergassing met behulp van CO2 ”op grond van dierenwelzijn” de aangewezen methode. De Wereldorganisatie voor diergezondheid (OIE) heeft deze methode als standaard erkend.
De dieren worden bij stalvergassing niet levend verplaatst, wat stress voorkomt, aldus Schouten. De dieren raken door het gas bewusteloos voordat ze dood gaan. Daarnaast is het de meest veilige methode voor de gezondheid van het personeel, geeft Schouten aan. Bij de toepassing van deze methode hoeven maar weinig mensen in de stal te komen Dat is wel zo veilig aangezien het om een potentiële zoönose gaat.
Om een stalvergassing met CO2 uit te kunnen voeren moeten de kieren in de stal worden gedicht. Dit gebeurt meestal door deze met plastic af te plakken. Daarna wordt de gaskraan open gedraaid en de CO2 via sprinklers door de stal verspreid. Binnen 10 minuten nadat het (verwarmde) CO2 -gas in de stal is gebracht, zijn de dieren bewusteloos en binnen 30 minuten zijn ze dood.
CO2 zorgt voor sterk prikkelende sensatie
Wat er in die tussentijd precies gebeurt, kunnen maar weinig mensen vertellen en maakte ook Schouten destijds niet bekend. Het is in elk geval niet zo dat de dieren ter plekke dood neervallen, zonder dat ze er iets van merken. CO2-bedwelming geeft een snelle bewusteloosheid voordat de dood intreedt, zegt kippendoder Harm Kiezebrink. Dat klinkt redelijk geruststellend. Maar: ”Het gas zorgt voor een sterk prikkelende sensatie en het dier laat angstreacties zien. Het ervaart stress. De methode wordt als redelijk diervriendelijk bestempeld, maar het kan beter.”
Uit wetenschappelijk onderzoek (dissertatie van Marien Gerritzen uit 2006) blijkt dat er tijdens de CO2 vergassing dieren zijn die met de kop schudden, zwaarder ademhalen en hijgen voordat ze in elkaar zakken of omvallen.
Nieuwe methode met stikstof
Kiezebrink heeft om die reden een nieuw methode ontwikkeld, met stikstof, schuim en zonder zuurstof. Pluimveeweb editie 6, 2025 besteedde er aandacht aan. De zogeheten anoxia-methode is vooralsnog alleen geschikt voor toepassing in kleine of grotere containers. Door het doden met stikstof is er volgens Kiezebrink geen stress. ”Een dier merkt het verschil niet in een verhoging van de stikstofniveau’s, Ze reageren niet. De kippen sterven op een gelukzalige manier”.
Welzijnscommissie dierziekten
Hoe het de kippen in de met CO2 volgespoten stallen vergaat, zou de welzijnscommissie dierziekten moeten weten. Deze commissie is in 2017 ingesteld om erop toe te zien dat de vergassingen volgens de regels verlopen. Het laatste verslag dateert van het vogelgriepseizoen 2021-2022 en vertelt niets over het lijden van de dieren. Wel blijkt eruit dat lang niet elke vergassing vlekkeloos verloopt.
De commissie was in die periode bij 13 van de 98 ruimingen aanwezig en meldt dat er zich bij drie van de ruimingen storingen voordeden in de meetunits, zodat de leden niet konden vaststellen of er voldoende gas in de stallen kwam. In acht gevallen is de vergassing ”goed verlopen”, aldus de commissie, maar in twee gevallen trad er vertraging op en werd er niet tijdig weer geventileerd. Ook heeft de commissie vernomen dat er in één geval na vergassing nog 150 dieren leefden. ”Deze dieren zijn vervolgens gedood door ervaren personen middels cervicale dislocatie.” Dat betekent: iemand heeft hun nek gebroken.
Uit de door het ministerie van LNV vrijgegeven verslagen van de vergassingen blijkt dat na elke vergassing wordt gekeken hoe de dode dieren erbij liggen. Is er sprake van een gelijkmatige verdeling van de dieren over de stalvloer, dan zou dat op een zekere rust tijdens het vergassingsproces duiden. Ook wordt gecheckt of alle dieren dood zijn.
Pottenkijkers niet gewenst
Pottenkijkers zijn bij vergassingen niet gewenst, zo ervaarde fotograaf Olivier Middendorp. Hij wilde foto’s maken van de ruiming in 2020 van een nertsenhouderij waar corona was vastgesteld. De NVWA wees zijn verzoek af, de rechter stelde deze instantie in het gelijk. Een van de argumenten was dat het om een besmettelijke dierziekte ging, om een zoönose zelfs. ”Een en ander betekent dat besmette nertsen enorme risico’s meebrengen voor zowel soortgenoten als mensen, wat – mede met het oog op de inperking van het (grote) gevaar voor de volksgezondheid – noopt tot uitzonderlijke maatregelen, waaronder begrepen een (maximale) beperking van de aanwezigheid van personen op het terrein van de nertsenfokkerijen en dus ook bij de ruiming ervan.”
Een team van Australische wetenschappers ontwikkelt een app waarmee je kunt nagaan of jouw dieren een gezond en gelukkig leven leiden. De app verkeert nog in de pilotfase. Wie een bijdrage wil leveren aan de verdere ontwikkeling van de zogeheten Mellorater, kan zich aanmelden via de website.
De app is vernoemd naar David J. Mellor, pionier op het gebied van dierenwelzijn en bekend van het zogeheten vijf domeinenmodel. Op basis van de vijf domeinen van Mellor kwam de Raad voor Dierenaangelegenheden in 2021 tot een zienswijze over dierwaardige veehouderij.
De Mellorater nodigt diereneigenaren en -verzorgers uit om op een schaal aan te geven in hoeverre ze het eens zijn met 18 stellingen over voeding, omgeving, gezondheid en gedragsinteracties.
Weidegang anno 2025: koeien op een kluitje. Foto Wikimedia Commons
Weidegang is een wezenskenmerk van een dierwaardige rundvee- en melkveehouderij. Veel gedragsbehoeften van runderen komen het beste buiten in de wei tot hun recht. Dat is geen verzinsel van de mens. Koeien zijn zeer gemotiveerd om naar buiten te gaan, zo blijkt uit onderzoek. Maar het gaat niet goed met de weidegang. Althans in de gangbare melkveehouderij.
Ondanks afspraken in 2012 (convenant weidegang) met als doel om in 2030 op minimaal 81,2% van de melkveebedrijven een vorm van weidegang toe te passen, stagneert de vooruitgang. Na tien jaar van toename – mede dankzij de invoering van weidepremies – is er in de gangbare melkveehouderij al een daling te zien. De tijd dat de koeien buiten zijn neemt af. En niet zo’n klein beetje ook. In 2013 was het gemiddelde aantal weide-uren op jaarbasis 1.725 uren. In 2024 was dat gedaald met 24% naar 1.318 uren. (Deelrapportage behoud weidegang WUR).
Schaalvergroting
Er worden tal van oorzaken voor deze daling aangevoerd, zoals weersomstandigheden en controle over de voerinname. Maar bij analyses ontbreekt vaak de hoofdoorzaak: een toenemende schaalvergroting in combinatie met een efficiënte bedrijfsvoering en het onder controle houden van emissies. WUR wijst in de deelrapportage onder meer op premies voor verlaging van broeikasgassen. Die kunnen een negatief effect hebben op weidegang. Het wordt om die reden financieel aantrekkelijk gemaakt om de koeien binnen te houden.
Ook het Planbureau voor de Leefomgeving heeft oog voor deze ontwikkeling. “Het landschap zal leger worden doordat dieren eigenlijk jaarrond vooral in stallen zullen moeten staan om de staltechniek maximaal te benutten. Koeien in de wei zijn een beeld uit het verleden geworden”, voorspelt dit instituut bij voortzetting van een intensief-technologisch scenario.
Gebrek aan grote huiskavels
Lang niet alle bedrijven beschikken over voldoende hectares aangrenzend aan de stal, waarop meer dan 100 koeien kunnen worden geweid. Daar komt bij dat koeien die buiten lopen het gras vertrappen en mest achterlaten. Deze percelen zijn moeilijk in te passen in een uitgekiend systeem van maaien en bemesten. Weidegang is lastig, zo niet onmogelijk op een melkveehouderij die elke input en output tot op de vierkante meter heeft uitgerekend. Om toch nog de weidepremie te incasseren, mogen de koeien naar buiten op kleine percelen. Het is duidelijk waarneembaar in het buitengebied: grote concentraties vee op een paar snippers grond.
Kennelijk accepteert de Stichting Weidegang schending van de voorwaarde dat de veebezetting niet hoger mag zijn dan 3 tot 5 melkgevende koeien per hectare huiskavel. Inspecties in 2024 hebben in bijna honderd procent van de gevallen geleid tot een positieve beoordeling. Het zal op papier vast allemaal wel kloppen, maar in de praktijk staan de koeien op een kluitje bij elkaar.
Keuze van het dier kan ”meegenomen” worden
De partijen die betrokken zijn bij het realiseren van een dierwaardige melkveehouderij hebben verschillende doelen, zo blijkt uit de Routekaart naar een dierwaardiger en toekomstbestendige melkveehouderij. Alleen de Dierenbescherming is duidelijk voorstander van een melkveehouderij die ”op termijn” alle koeien, ook de kalveren, naar buiten laat gaan. Wat betreft ZuivelNL is het aan de veehouder om te beslissen hoe deze het beste invulling kan geven aan weidegang en dat de keuze van het dier hierin meegenomen kan worden (bijvoorbeeld via vrij koeverkeer).
De Volkskrant besteedde op 17 oktober 2025 in een uitgebreid artikel aandacht aan de gevolgen van stikstofmaatregelen voor het welzijn van dieren. Daarin komt Hans Hogeveen, hoogleraar animal health management aan de Wageningen Universiteit, aan het woord. Hij noemt het risico dat melkveehouders koeien vaker binnen houden, zodat maatregelen beter te controleren zijn. ”Voor de stikstofcijfers werkt dat, voor de dieren niet. Koeien hebben beweging, frisse lucht en weidegang nodig”, zegt Hogeveen. ‘Voor mij staat het als een paal boven water dat koeien graag buiten zijn. Daarom moeten we voorkomen dat stikstofmaatregelen leiden tot nog meer binnenhouden van vee.”
Koeien in de wei anno 2026, eigen foto
Royal Friesland Campina? Haal dat Royal er maar vanaf
RFC. Royal Friesland Campina? Haal dat Royal er maar vanaf. Het bedrijf heeft een reputatie hoog te houden, maar komt met z’n marketing steeds verder in de problemen, nu voor boeren die de melk leveren weidegang moeilijk te realiseren blijkt.
Het idyllische plaatje van koeien in de wei, tussen bloeiende grassen met een vlinder erboven, is lang niet overal meer in overeenstemming met de praktijk. ‘Sloopmelk”, oordeelt Waker Dier over het product dat FC levert. Onder meer vanwege een gebrek aan garantie op 120 dagen, 6 uur per dag weidegang.
Met die kwalificatie zijn ze bij FC, als mede-initiatiefnemer van het Convenant weidegang, uiteraard niet blij. Het bedrijf laat zich graag voorstaan op een melkproductie met maatschappelijk draagvlak, maar ziet tegelijkertijd in dat weidegang daarin problematisch begint te worden.
Het bedrijf gaat nu onderzoeken hoe ”verschillende niveaus van weidegang” beter gewaardeerd kunnen worden. Weidegang wordt onderdeel van een breder ”duurzaamheidspakket”. ”Het uitgangspunt is niet dat we een systeem bouwen waardoor de weidegang afneemt. Integendeel. We willen juist bereiken dat meer leden op een manier die bij hun bedrijf past een bijdrage kunnen leveren”, aldus coöperatiebestuurder Wietse Duursma op de website van Nieuwe Oogst. Evenveel weidegang dus, maar wel minder – zoiets.
Door de normen te veranderen, kan de melk van FC misschien weer van dat vreselijke etiket sloopmelk af komen. Denken ze bij FC. Hoewel voldoende weidegang, volgens Wakker Dier zeker niet het enige criterium is. De koeien van de RFC-boeren komen nog wel meer tekort.
Innovatie: beheer van kudde via app
Tegenover alle sombere berichten over weidegang, staat nieuws van een andere orde: er is een app waarmee boeren hun vee de wei in kunnen sturen, precies naar de plek waar ze mogen zijn. In de wei kan een virtuele zone worden gemaakt. Afrasteringen zijn niet meer nodig. ”Moeiteloos weiden met één druk op de knop”, zo promoot het bedrijf Collie deze innovatie. De koeien dragen een halsband, die signalen (pieptonen en vibraties en indien nodig ”korte impuls”) aan het dier doorgeeft.
Het besturingssysteem van Collie wordt gepropageerd door het platform ikwileerlijkezuivel.nl, opgezet voor de productie van Natura 2000-melk. Het is ”een slimme technologie die melkveehouders helpt om efficiënter, duurzamer en met meer plezier te werken. (…) Het combineert technologische vooruitgang met respect voor dier en omgeving”.
Communicatie bij Collie is eenrichtingsverkeer
Over respect voor de koe gesproken: de digitale Collie heet niet voor niets zo en verwijst naar de honden die op commando van de herder schaapskuddes van A naar B drijven. De keuze van een individueel dier of van meerdere dieren is vooralsnog niet in het systeem meegenomen. De koeien kunnen niet met de boer communiceren of ze wel of niet naar buiten willen. Integendeel. Staat een koe op weg naar de door de boer gewenste plek te treuzelen of wil ze terug, dan krijgt ze een ”korte impuls”, een elektrische schok. ”Puur als laatste redmiddel”, geeft de producent aan.
Beheer cookie toestemming
Om de beste ervaringen te bieden, gebruiken wij technologieën zoals cookies om informatie over je apparaat op te slaan en/of te raadplegen. Door in te stemmen met deze technologieën kunnen wij gegevens zoals surfgedrag of unieke ID's op deze site verwerken. Als je geen toestemming geeft of uw toestemming intrekt, kan dit een nadelige invloed hebben op bepaalde functies en mogelijkheden.
Functioneel
Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistieken
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door je Internet Dienst Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een site of over verschillende sites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.
